Գրիգոր Պըլտեան

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից

Գրիգոր Պըլտեան, (Krikor Beledian, ծն. 1945), սփիւռքահայ գրող, բանաստեղծ և բանասէր։

Կեանքը[խմբագրել]

Գրիգոր Պըլտեան ծնած է 1945-ին Պէյրութի մօտակայ թաղերէն՝ Հայաշէնի մէջ։ Նախնական կրթութիւնը ստացած է թաղի «Թորգոմեան» վարժարանը, ապա անցած է Նշան Փալանջեան ճեմարան, զոր աւարտած է 1964ին։ Հետևած է փիլիսոփայութեան դասընթացքներուն Պէյրութի «Էքօլ տէ Լէթր» հաստատութեան մէջ։ 1967ին մեկնած է Փարիզ։ 1973ին ստացած է փիլիսոփայութեան իր դոկտորան՝ Սորպոնի համալսարանէն։ Դոկտորայի առաջին աշխատութիւնը պատրաստած է Մարթին Հայտըկէրի «Գեղագիտութեան զանցումը» նիւթին շուրջ։ Ամբողջ տասնամեակ մը զբաղած է լրագրութեամբ ֆրանսական մամուլին մէջ։ 1978էն սկսեալ հայոց լեզուի և գրականութեան դասախօս է Փարիզի Արևելեան լեզուներու հիմնարկին մէջ։ Շուրջ քսան տարի դասաւանդած է գրաբար և մատենագիտութիւն Լիոնի Աստուածաբանական համալսարանը։ Կ'ապրի և կը ստեղծագործէ Փարիզ։

Գրական Գործունէութիւնը[խմբագրել]

Փարիզ մեկնելէն մէկ տարի առաջ՝ 1966ին, Գրիգոր Շահինեանի և Յարութիւն Քիւրքճեանի հետ կը հիմնէ «Ահեկան» գրական եռամսեան։ Այս գրական հանդէսին կ’անդրադառնայ Մինաս Թէօլէօլեան՝ ըսելով. «Ահեկան»ի ներկայութիւնը շարժում մը ստեղծած է լիբանանահայ երիտասարդութեան մէջ դէպի արդիական արուեստ»։[1]

Իր առաջին գիրքը՝ «Տեղագրութիւն քանդուող քաղաքի մը համար»՝ ազդուած Պէյրութի պատերազմէն, լոյս կը տեսնէ 1976ին, Փասատինա, և երկրորդ հրատարակութեամբ՝ 1997ին, Կլէնտէյլ։ Հետագայ տարիներուն Փարիզի մէջ կը կազմաւորուին իր հատորները՝ բանաստեղծական, գրաքննադատական և արձակ գեղարուեստական։ Պըլտեանի հրատարակուած բանաստեղծական գիրքերն են՝ «Հատուածներ սենեակի մասին» (1978, Պէյրութ), «Հակաքերթուած» (1979, Լոս Անճելըս), «Վայրեր» (1983, Փարիզ), «Մանտրաներ» (1986, Փարիզ), «Էր» (1992, Երևան), «Հատուածներ հօր» (1993, Երևան), «Ելք» (1993, Փարիզ)։ «Հատուածներ սենեակի մասին»ը, Պըլտեանի գրեթէ բոլոր գիրքերուն նման, կ'անցնի «գրեթէ աննշմար» [2] Իսկ գրաքննադատական գործերու շարքէն կարելի է նշել «Տրամ»ը (1980, Պէյրութ), «Գրիգոր Նարեկացի, լեզուի սահմաններուն մէջ» (1985, Վենետիկ), «Կրակէ շրջանակը» (1988, Անթիլիաս), «Մարտ» (1997, Անթիլիաս), «Դէպի մեծ փոխաբերութիւն» (1999, Փարիզ), «Զրոյցներ բանաստեղծութեան մասին» (1999, Երևան), «Ի գործ արկանել» (2003, Մոնթրէալ), «Երկխօսութիւն Նարեկացիի հետ» (2008, Երևան), «Հայկական ֆուտուրիզմ» (2009, (Երևան)։ Պըլտեանը գեղարուեստական առաջին արձակը սկսած է «Սեմեր»ով (1997, Հալէպ) և յաջորդաբար լոյս տեսած են շարքէն՝ «Հարուածը» (1998, Պէյրութ), «Նշան» (2000, Կլէնտէյլ), «Պատկերը» (2003, Կլէնտէյլ), «Անունը լեզուիս տակ» (2003, Փարիզ), «Երկուք» (2006, Կլէնտէյլ)։ Աշխատակցած է զանազան գրական հանդէսներու, որոնց շարքին են՝ «Ազդակ» (Պէյրութ), «Բագին» (Պէյրութ), «Բազմավէպ» (Վենետիկ), «Բաց Նամակ» (Կլէնտէյլ), «Գարուն» (Երևան), «Ի դէպ» (Կլէնտէյլ), «Ինքնագիր» (Երևան), «Կամ» (Լոս Անճելըս), «Կայք» (Փարիզ), «Հանդէս» (Թեհրան), «Յառաջ, Միտք և Արուեստ» (Փարիզ)։ Ան նաև հրատարակած է բազմաթիւ յօդուածներ օտարագիր մամուլի մէջ, որուն շարքին են՝ «Armenian Review», «Le Croquant», «Les temps modernes», «Raft», «Revue des deux mondes», «Zeitschrift fur Genozidforshung»։ Ան ունի Ֆրանսերէն լեզուով հետևեալ հրատարակութիւնները՝ «Les Armeniens», (1994 Պրիւքսէլ), «Objets & Debris», (1978, Փարիզ), «Cinquante ans de Litterature Armenienne en France», (2001, Փարիզ)։ Գրիգոր Պըլտեան իր հրատարակած արձակ ու չափածոյ երկերով կ’արծարծէ գրական, գեղագիտական, իմաստասիրական խնդիրներ՝ բոլորն ալ առնչուած հայ մշակոյթի ինքնութեան ու մասնաւորապէս լեզուին. Պըլտեանի գրականութիւնը կարևոր դեր ունի արևմտահայերէն լեզուի զարգացման մէջ։

Ստեղծագործութիւնները[խմբագրել]

Բանաստեղծական երկեր[խմբագրել]

  • Տեղագրութիւն քանդուող քաղաքի մը համար, հրատարակուած 1976ին Փասատինա
  • Տեղագրութիւն քանդուող քաղաքի մը համար, հրատարակուած 1997ին Գլենդէյլ
  • Հատուածներ սենեակի մասին, հրատարակուած 1978ին Պէյրութ
  • Հակաքերթուած, հրատարակուած 1979ին Լոս Անճելըսին
  • Վայրեր, հրատարակուած 1983ին Փարիզ
  • Մանտրաներ, հրատարակուած 1986ին Փարիզ
  • Էր, հրատարակուած 1992ին Երևան
  • Հատուածներ հօր, հրատարակուած 1993ին Երևան
  • Ելք, հրատարակուած 1993ին Փարիզ

Գրաքննադատական գործեր[խմբագրել]

  • Տրամ, հրատարակուած 1980ին Պէյրութ
  • Գրիգոր Նարեկացի լեզուի սահմաններուն մէջ, հրատարակուած 1985ին Վենետիկ
  • Կրակէ շրջանակը, հրատարակուած 1988ին Անթիլիաս
  • Մարտ, հրատարակուած 1997ին Անթիլիաս
  • Դէպի մեծ փոխաբերութիւն, հրատարակուած 1999ին Փարիզ
  • Զրոյցներ բանաստեղծութեան մասին, հրատարակուած 1999ին Երևան
  • Ի գործ արկանել, հրատարակուած 2003ին Մոնթրէալ
  • Երկխօսութիւն Նարեկացիի հետ, հրատարակուած 2008ին Երևան
  • Հայկական ֆուտուրիզմ, հրատարակուած 2009ին Երևան

Վէպ /արձակ գրութիւններ[խմբագրել]

  • Սեմեր, հրատարակուած 1997ին Հալէպ
  • Հարուածը, հրատարակուած 1998ին Պէյրութ
  • Նշան, հրատարակուած 2000ին Կլէնտէյլ
  • Պատկերը, հրատարակուած 2003ին Կլէնտէյլ
  • Անունը լեզուիս տակ, հրատարակուած 2003ին Փարիզ
  • Երկուք, հրատարակուած 2006ին Կլէնտէյլ

Նշումներ[խմբագրել]

  1. [1]
  2. [Զաքարեան, Նորվան Եպիսկոպոս.Յաղագս Գրիգոր Պըլտեանի Քերթողութեան. Glendale: Alco Printing Company, 1987]

Յղումներ[խմբագրել]