Պորտասար

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
(Վերահղված է Գյոբեկլի թեփեից)
Գյոբեկլի թեփե. Նեոլիթյան շրջանի հնավայր Հայկական լեռնաշխարհում

Գյոբեկլի թեփե (թուրք.` Göbekli Tepe - Պորտաբլուր, Ցմփոր բլուր կամ Պորտասար). նեոլիթյան շրջանի կրոնածիսական համալիր ներկայիս Թուրքիայի հարավ-արևելյան հատվածում (Ուռհա՝ Եդեսիա քաղաքից 14 կմ հյուսիս-արևելք)։

Հանդիսանում է աշխարհում ցարդ հայտնի ամենահին ծիսական կառույցը [1] [2] և Նեվալը-չորիի վաղ նեոլիթյան բնակավայրի հետ հեղաշրջել է Եվրասիական Նեոլիթի մասին պատկերացումները։[3]

Ամենայն հավանականությամբ, կառուցվել է մ․թ․ա․ 10-րդ հազարամյակում։ Պեղումների արդյունքների համաձայն՝ համալիրը ոչ թե լքվել, այլ դիտավորյալ կերպով ամբողջովին հողով է ծածկվել մ․թ․ա․ 8-րդ հազարամյակից հետո։[4]

1994 թվականից հետազոտվում է գերմանական և թուրքական հնագետների կողմից։ Համարվում է, որ առայժմ հետազոտված է տարածքի ընդամենը 5%-ը։

Նշանակությունը[խմբագրել]

Մինչև այս հնավայրի պեղումները, նման չափի համալիրի կառուցումն անհնարին էր համարվում այդքան հին և պարզունակ գործիքներ ունեցող համայնքի համար (նաև հասարակության կազմակերպման առումով․ միայն 10-20 տոննա ծանրությամբ սյուների պատրաստման և 100-500 մ տեղափոխման համար, ենթադրաբար, անհրաժեշտ է մոտ 500 հոգու համատեղ աշխատանք)։[5] Մշակութային շերտերի հաջորդականությունը ենթադրում է հազարամյակների գործունեություն ընդհուպ մինչև թերևս Մեզոլիթ։

Ժամանակակից մշակովի ցորենի ԴՆԹ վերլուծության արդյունքների համեմատությունը վայրի ցորենի հետ ցույց է տվել մերձավոր կապը մոտ 32 կմ հեռու գտնվող Կարաչա դաղ լեռան տարածքի հետ, ինչից կարելի է ենթադրել, որ ժամանակակից ցորենի ընտելացումը (Նեոլիթյան հեղափոխության ժամանակ) առաջին անգամ այստեղ է իրականացվել։[6]

Համահունչ է նաև Հայկական տեսակետի հետ, ըստ որի, հնդեվրոպական ժողովուրդների հայրենիքը Հայկական լեռնաշխարհն է։

Գիտական կոնֆերանսներ[խմբագրել]

1960-2007 թթ. հնագիտական աշխատանքների ու հայտնագործությունների մասնակի ամփոփումը տեղի ունեցավ Գերմանիայի Կարլսռուե քաղաքում, 2007 թվականի հունվարի 20-ից մինչև 2007-ի հունիսի 17-ը։ 500-ից ավելի բարձրարժեք նյութերը ներկայացնում էին Պարտաբլրի 12.000 տարվա մշակույթը։[7]

Ծանոթագրություններ[խմբագրել]

  1. "GHF - Gobekli Tepe, Turkey - Overview", globalheritagefund.org: GHF3.
  2. «The World's First Temple»։ Archaeology magazine։ Nov/Dec 2008։ էջ՝ 23։ http://www.archaeology.org/0811/abstracts/turkey.html։ 
  3. Mann, June 2011, p. 39
  4. Schmidt 2010, p. 242
  5. Taracha, Piotr (2009)։ Religions of second millennium Anatolia։ Eisenbrauns, 12։ ISBN 978-3-447-05885-8։ 
  6. Heun et al., Site of Einkorn Wheat Domestication Identified by DNA Fingerprinting, Science, 278 (1997) 1312–14.
  7. Արամ Մկրտչյան, Գերմանիա, ք. Մայնց (22 հունիսի 2008 թ.)։ «ՊԱՏՄԱԿԱՆ ՀԱՅԱՍՏԱՆԸ ՈՐՊԵՍ ՎԵՐԷԹՆԻԿԱԿԱՆ ՄՇԱԿՈՒՅԹԻ ԿԵՆՏՐՈՆ»։ ( հատված մենագրությունից )։ http://www.eutyun.org/S/Y/0806/ArMk_080622_PHVVEMK.htm։