Գենոֆոնդ

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից

Գենոֆոնդը պոպուլյացիոն գենետիկայի հասկացություն է, որը նկարագրում է որոշակի պոպուլյացիայի գենային վարիացիաների (ճեմուղի) ամբողջությունը։ Պոպուլյացիան ունի բոլոր վարիացիաները, շրջապատող միջավայրին հարմարվելու համար։ Կարելի է նաև խոսել գենոֆոնդի միասնական տեսակի մասին, քանի որ տարբեր պոպուլյացիաների միջև տեղի է ունենում գեների փոխանակում։ Եթե ողջ պոպուլյացիայում գոյություն ունի որոշակի գենի ընդամենե մեկ ալլել, ապա այդ գենի տարբերակների վերաբերյալ պոպուլյացիան կոչվում է միամորֆ։ Մի քանի գեների տարբեր գեների տարբերակների առկայության դեպքում կոչվում է պոլիմորֆ։ Եթե ուսումնասիրվող տեսակը պարունակում է ավելի քան մեկ քրոմոսոմ, ապա տարբեր ալլելների քանակը կարող է գերազանցել օրգանիզմների քանակը։ Սակայն դեպքերի մեծամասնությունում ալլելների քանակը ավելի քիչ է։ Ուժեղ ինբրիդինգի (инбридинге) դեպքում հաճախ առաջանում են մենոմորֆ պոպուլյացիաներ, շատ գեներից ընդամենը մեկ ալլելի հետ։ Գենոֆոնդի ծավալի ցուցանիշներից մեկը հանդիսանում է պոպուլյացիայի էֆեկտիվ մեծությունը։ Քրոմոսոմների դիպլոիդ համախումբ ունեցող պոպուլյացիայի մարդկանց մոտ կարող է լինել մեկ գենի մաքսիմում 2 ալլել, այսինքն N_{e} <= 2 * N պոպուլյացիայի մեծության։ Այս դեպքում սեռական քրոմոսոմները բացառվում են։ Ողջ պոպուլյացիայի ալլելները իդեալական դեպքում բաշխված են Խարդի Վայնբերգի օրենքով։ Ավելի խոշոր գենոֆոնդը առանձին գեների տարբեր տարբերակներով բերում է ժառանգության լավագույն հարմարեցմանը փոփոխվող շրջապատող միջավայրին։ Ալլելների բազմազանությունը թույլ է տալիս հարմարվել փոփոխություններին բավականին արագ, եթե համապատասխան ալլելներն արդեն առկա են։ Այդ գործընթացը համեմատաբար ավելի դանդաղ է, եթե ալլելները պետք է ի հայտ գան մուտացիայի արդյունքում։ Համենայն դեպս չփոփոխվող շրջապատող միջավայրում ալլելի քիչ քանակությունը կարող է ավելի շահավետ լինել, որպեսզի սեռական բազմացման դեպքում չառաջանան ալլելի անբարենպաստ կոմբինացիաներ։

Գործնական կիրառություններ գյուղատնտեսության մեջ[խմբագրել]

Նոր տեսակների ներմուծումը հիբրիտացման ճանապարհով հնարավոր է հեռացնել անբարենպաստ գեները գենոֆոնդից։ Տեսակների նոր գեների խաչասերումը կարող է ավելացնել գենոֆոնդի ծավալը։