Գայ Ֆոքս

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Գայ Ֆոքս
Guy Fawkes.jpg
դավադիր
Ծնվել է 1570 թ., ապրիլի 13 (1570-04-13)
Ծննդավայր Յորք
Մահացել է հունվարի 31, 1606 (35 տարեկան)

Գայ Ֆոքս (անգլ.` Guy (Guido) Fawkes, կան նաև անվան այլ գրելաձևեր, 13 ապրիլի 157031 հունվարի 1606 թվական), անգլիական ազնվական, կաթոլիկ, ծնվել է Յորքում։ 1605 թվականի անգլիական և շոտլանդական թագավոր Ջեյմս I-ի դեմ կազմակերպված Վառոդային դավադրության ամենահայտնի անդամն է։ 2002 թվականի BBC-ի «100 մեծագույն բրիտանացիները» հարցման արդյունքում նա զբաղեցրել է 30-րդ տեղը։

Չնայած Գայ Ֆոքսը թագավորին սպանելու դավադրության նախաձեռնողն ու ղեկավարը չէր, բայց նրան էր հանձնարարված վառել դեպի լորդերի պալատի տակ դրված վառոդով լցված տակառը տանող պատրույգը։ Այնտեղ էլ նա ձերբակալվել է 1605 թվականի նոյեմբերի 5 -ի գիշերը։ Սրանով է բացատրում է այն փաստը, որ հենց նրա անունն է դարձել ամբողջ դավադրության խորհրդանիշը։

Թագավորի ուղղակի հրամանով նա ենթարկվում է խոշտանգումների, որի ժամանակ տալիս է իր մեղսակիցների անունները, որոնց շուտով նույնպես ձերբակալում են։ Հունվարի 27-ին Ֆոքսին և նրա մեղսակիցներին դատապարտում են տանջանքների ու կախաղանի։ Բայց հունվարի 31-ին Ֆոքսին հաջողվում է ցատկել և կոտրել վիզը, դրանով իսկ խուսափելով ցավալի տանջանքներից։

Գայ Ֆոքսի դիմակը, որը օգտագործվում է «V for Vendetta» ֆիլմում, դարձել է բողոքի շարժման խորհրդանիշ, մասնավորապես, «Գրավիր Ուոլ սթրիթը» ակցիայում։ Դիմակի դիզայնը 1982 թվականին մշակել է Դավիթ Լլոյդը։

Կենսագրություն[խմբագրել]

Մանկություն[խմբագրել]

Photo
Ֆոքսը կնքվել է Սբ․ Միշել լը Բելֆրեյի եկեղեցում

Գայ Ֆոքսը ծնվել է 1570 թվականին Յորքի Սթոնգեյթ քաղաքում: Նա իրավաբան և Յորքի դատարանի փաստաբան Էդվարդ Ֆոուքսի և Էդիթի երկրորդ երեխան էր: Գայի ծնողները, ինչպես նաև նրա հայրական տատն ու պապը, կանոնավոր կերպով հաճախում էին եկեղեցի: Տատի՝ Էլլեն Հարինգթոնի հայրը նշանավոր վաճառական էր եղել և 1536 թվականին Յորքի քաղաքապետը (օբերբուրգեմիստերը):[1] Գայի մոր ընտանիքը բողոքական կաթոլիկներ էին, իսկ նրա զարմիկը՝ Ռիչարդ Քոուլինգը դարձավ ճիզվիտ քահանա: «Գայ» անունը տարածված չէր Անգլիայում, սակայն գուցե տարածված էր Յորքում՝ նկատի առնելով, որ այդ անունն էր կրում նշանավոր դատավոր սըր Գայ Ֆեյրֆաքսը:

Գայի ծննդյան օրը հայտնի չէ։ Նա մկրտվել է ապրիլի 16-ին Սուրբ Միքայել Բելֆրեի եկեղեցում: Նկատի ունենալով, որ երեխային սովորաբար կնքում էին ծնվելուց երեք օր հետո, Գայը հավանաբար ծնվել է մոտավորապես ապրիլի 13-ին: 1568 թվականին մայրը՝ Էդիթը Աննա անունով դուստր ունեցավ, բայց երեխան նույն տարվա նոյեմբերին 7 շաբաթական մահացավ: Դրանից հետո մայրը ևս երկու երեխա է ունեցել՝ Աննան (ծնվել է 1572թ.) և Էլիզաբեթը (ծնվել է 1575թ.): Երկուսն էլ ամուսնացան, մեկը 1599 թվականին և մյուսը 1594 թվականին:

Հայրը մահացավ 1579 թվականին, երբ Գայը դեռ 8 տարեկան էր: Մի քանի տարի անց մայրն ամուսնացավ կաթոլիկ Դիոնիս Բեյնբրիջի հետ՝ Շոտլանդիայի Հարգեյթ քաղաքից: Գայի հոր՝ Ֆոուքսի կաթոլիկ դառնալու հանգամանքը թերևս պայմանավորված է Բեյնբրիջների ընտանիքի ռեկուզիստային տրամադրությունների և շոտլանդական Փենսի և Փալեյն կաթոլիկ ընտանիքների ազդեցությամբ, ինչպես նաև՝ Յորքի Սբ. Պողոս դպրոցում ուսանելու հետ: Դպրոցի ղեկավարը 20 տարի անցկացրել է բանտում՝ բողոքական հայացքների համար, իսկ տնօրեն՝ Ջոն Փալեյնը Յորքշր բողոքական Բլուբերհաուս Փալեյն նշանավոր ընտանիքից էր: Գրող Քեթրին Փալեյնը իր՝ Փալեյնները Յորքշրից 1915 թվականի աշխատությունում, ֆոքսի կաթոլիկ կրթություն ունենալը, հիմնավորում է նրա՝ Հարինգտոն ազգականներ ունենալու փաստով. վերջիններս հայտնի էին ծպտյալ քահանաներով, որոնցից մեկը 1592-1593 թվականներին Ֆոքսին ուղեկցեց Ֆլենդերս: Ֆոքսի երիտասարդ ուսանողներն էին՝ Ջոն Ուայթը, իր եղբայր Քրիստոֆերը (երկուսն էլ ֆոքսի հետ ընդգրկված էին Գանփաուդերյան բանակցություններում) Օսվալդ Թեսիմոնդը և, քահանա դարձած,Ռոբերտ Միդլթոնը(վերջինս մահապատժի ենթարկվեց 1601 թվականին): [2]

Դպրոցն ավարտելով՝ Ֆոքսը ծառայության է անցնում առաջին Վիսքաունթ Մոնթեգյուի՝ Էնթընի Բրաունի մոտ: Վիսքաունթը հակակրանք էր տածում Ֆոքսի նկատմամբ, և կարճ ժամանակ հետո հեռացնում է նրան ծառայությունից: Հետագայում նրան ծառայության է վերցնում երկրորդ Վիսքաունթ Մոնթեգյուն՝ Էնթընի-Մարիա Բրաունը, ով հաջորդեց իր պապին՝ 18 տարեկանում:[3] Միայն մեկ աղբյուր է վկայում Ֆոքսի ամուսնացած լինելու և որդի ունենալու մասին՝ չնայած ժամանակակից որևէ հավաստի տվյալ դա չի հաստատում։

Ծանոթագրություններ[խմբագրել]

  1. "Fawkes, Guy" in The Dictionary of National Biography, Leslie Stephen, ed., Oxford University Press, London (1921–1922)
  2. Fraser, 2005, pp. 84–85
  3. Fraser, 2005, pp. 85–86

Աղբյուրներ[խմբագրել]

  • Northcote Parkinson, 1976, pp. 91–92.
  • Fraser, 2005, pp. 283.
  • John S. Forrester (11 February 2008), «Dozens of masked protesters blast Scientology church. Web-based foes guard IDs, assert risk of retribution», The Boston Globe
Commons-logo.svg