Բրյուս Լի

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Բրյուս Լի
李小龍
BRLI.jpg
Բրյուս Լին նունչակիներով
Ծնվել է հոկտեմբերի 27-ին, 1940 թվականին
Ծննդավայր Ամերիկայի Միացյալ Նահանգներ Սան Ֆրանցիսկո, Կալիֆորնիա
Մահացել է հուլիսի 20-ին, 1973 թվականին, 32 տարեկանում
Մահվան վայր Հոնգկոնգ
Քաղաքացիություն Ամերիկայի Միացյալ Նահանգներ
Մասնագիտություն դերասան, մարտարվեստի վարպետ, փիլիսոփա, ռեժիսոր, սցենարիստ
Ամուսին Լինդա Լի Կադվել
Երեխաներ Բրենդոն Լի, Շենոն Լի
Կայք պաշտոնական կայքը

Բրյուս Լի (ի ծնե՝ 李小龍 (Լի Սյաո Լուն), 1940, նոյեմբերի 27, Սան Ֆրանցիսկո - 1973, հուլիսի 20) արևելյան մարտարվեստների մեծագույն վարպետներից է, ամերիկյան և հոնկոնգյան կինոդերասան, ռեժիսոր, մարտական տեսարանների բեմադրիչ, պրոդյուսեր, սցենարիստ և Ջիտ քուն Դոյի հիմնադիրը։ Լին կանտոնյան օպերայի աստղ Լի Հոյ Չունի որդին է։ Մեկնաբանները, քննադատներն ու մարտարվեստի այլ վարպետներ համարում են, որ նա բոլոր ժամանակների ամենաազդու վարպետներից է։ Ինչպես նաև՝ 20-րդ դարի մշակույթի ակնառու դեմքերից է։ Ամերիկյան ֆիլմերում ասիացիների կերպարի փոփոխության մասին խոսելիս նրան հաճախ են հղումներ անում։

Լին ծնվել է Չայնաթաունում, Սան-Ֆրանցիսկոյում, Հոնգկոնգից սերող ծնողների ընտանիքում, սակայն մեծացել է Քուլունում ու ապրել այնտեղ ծնողների հետ մինչև ուշ պատանեկություն։ Հայրը ներկայացրել է նրան կինոարդյունաբերությանը վաղ տարիքում, ու երիտասարդ Բրյուս Լին մասնակցել է նկարահանումներին որպես երեխա-դերասան։ Լին Միացյալ Նահանգներ է տեղափոխվում է 18 տարեկանում՝ Վաշինգտոնի համալսարանում բարձրակարգ կրթություն ստանալու համար։ Հենց այս ժամանակահատվածում նա սկսում է մարտարվեստ դասավանդել։ Նրա՝ հոնկոնգյան կամ հոլիվուդյան արտադրության ֆիլմերը ավանդական հոնգկոնգյան արկածային ֆիլմերը հանրաճանաչության ու սիրվածության նոր մակարդակ բարձրացրեցին, 1970-ականներին արևմուտքում չինական մարտարվեստների նկատմամբ հետաքրքրվածության հսկայական ալիք առաջացնելով։ Նրա ֆիլմերի ռեժիսուրան ու երանգը փոխեցին ու ազդեցին Միացյալ Նահանգների, Հոնգկոնգի ու մնացած աշխարհի մարտարվեստերին ու մարտաֆիլմերին։

Լին առանձնանում է 5 լիամետրաժ ֆիլմերում․ Լո Վեյի «Մեծ շեֆն» (1971 թվական) ու «Վրեժի բռունցքը» (1972 թվական), Գոլդեն Հարվեսթի «Վիշապի ուղին» (1972 թվական), որ գրել ու ռեժիսորել էր Լին, Գոլդեն Հարվեսթի ու Ուորնըր Բրադըրսի «Վիշապի մուտքը» (1973 թվական) և «Մահվան խաղը» (1973 թվական), որոնց երկուսի ռեժիսորը Ռոբերտ Քլոզն է։ Բրյուս Լին ամբողջ աշխարհում, մասնավորապես Չինաստանում, հայտնի առանցքային կերպար է, ում ֆիլմերում պատկերված է չինական ազգայնականությունը։ Նա մեծացել է Վին Չուն մարտարվեստում, հետագայում միավորել դրան այլ արժեքավոր սկզբնաղբյուրներ ու սեփական փիլիսոփայությունը․ վերածելով սեփական մարտաոճի․ Ջիտ Քուն Դո (բռունցքի շրջանցման ճանապարհ)։ Լին Հոնգկոնգի ու Միացյալ Նահանգների երկքաղաքացի էր։ Նա մահանում է Քուլուն Տոնգում, 1973 թվականին, 32 տարեկանում։ Նրա որդին՝ Բրենդոն Լին, նույնպես դերասան է եղել ու մահացել է նկարահանումների ժամանակ սխալմամբ արձակված ատրճանակի կրակոցից։

Վաղ կյանքը[խմբագրել]

Բրյուս Լին ծնվել է 1940 թվականի նոյեմբերի 27-ին Սան-Ֆրանցիսկոյի չինական հիվանդանոցում, Չայնաթաունում։ Ըստ չինական կենդանակերպի, նա ծնվել է վիշապի տարում ու վիշապի ժամին, ինչն ուժեղ ու հաջողակ նշան է համարվում։

Հայրը՝ Լի Հոյ Չենը (李海泉), հան չինացի էր, մայրը՝ Գրեյս Հոն (何愛瑜), կիսաչինացի, կիսակովկասցի էր։ Մասնավորապես, Գրեյսը ենթադրաբար կիսագերմանացի կաթոլիկ էր և, հնարավոր է, որդեգրվել է։ Նա Հո Քոմտոնգի (何甘棠) աղջիկն էր ու սըր Ռոբերտ Հո-տունգի զարմուհին․ երկուսն էլ հիշարժան հոնգկոնգցի գործարար ու բարերար էին։ Բրյուս Լին հինգ երեխաներից չորրորդն էր և ծնողների հետ Հոնգկոնգ է վերադարձել երեք ամսեկանում։

Անունները[խմբագրել]

Լիի կանտոնյան, ի ծնե տրված անունը Լի Յուն-ֆան (李振藩) էր, որը հոմոֆոնիկ թարգմանությամբ նշանակում է «կրկին վերադարձ»։ Այն մայրն է տվել որդուն, զգալով, որ որոշակի տարիքում Լին վերադառնալու է ԱՄՆ։ Սակայն սնահավատության պատճառով ի սկզբանե տալիս է Սայ-ֆոն (細鳳) անունը, որը նշանակում է «պուճուր փյունիկ»։ Անգլերեն անունը՝ Բրյուս, ենթադրաբար տրվել է հոսպիտալում աշխատող ֆիզիկոսի՝ Մէրի Գլովերի կողմից։

Լին ունեցել է ևս երեք չինական անուն․ Լի Յուանքսին (李源鑫), ընտանիքի/տոհմի անունը, Լի Յուանջիան (李元鑒), որը նա օգտագործում էր որպես ուսանողական անուն, քանի Լի Սալլէ քոլեջում էր սովորում և չինական դերասանական անունը՝ Լի Սյալուն (李小龍; Սյալուն նշանակում է «պուճուր վիշապ»)։

Պատանի տարիքում Բրյուս Լին հաղթում է Հոնկոնգում կազմակերպված չա-չա-չա պարի առաջնությանը։ Դրանից հետո որոշում է լրջորեն զբաղվել քունգ-ֆուով։ Նա շատ տաղանդավոր էր և պարապմունքների առաջին 3 օրում արդեն տիրապետում էր քունգ-ֆուի շարժման տեխնիկաներից մեկին։ Այդ ժամանակներից սկսած նա երբեք չի դադարել պարապել քունգ-ֆուով։ Բրյուս Լին տիրապետել է անհավանական բարձր արագաշարժության և ուժերի կենտրոնացման։ Նկարահանվել է ընդհանուր թվով 36 ֆիլմերում։ Նրա շնորհիվ արևմտյան երկրներում արևելյան մարտարվեստները լայն ճանաչում գտան, իսկ ինքը Բրյուս Լին սկսեցին վայելել մեծ ժողովրդականություն ամբողջ աշխարհում։ Նրա հասակը 171 սմ էր, իսկ մահանալուց կշռում էր ընդամենը 65 կգ։

Բրյուս Լին ողբերգական ձևով մահացել է ընդամենը 32 տարեկան հասակում «Մահվան խաղ» ֆիլմի նկարահանումների ժամանակ։ Մինչև այժմ նրա մահվան իսկական պատճառը անհայտ է։ Նրա մահվան պատճառների վարկածները տարբեր են.

  • դեղահաբերի չարաշահում
  • մահացել է սիրուհու հետ անկողնում
  • նրան սպանել է քունգ-ֆուի մեկ ուրիշ մեծ վարպետ
  • նրան սպանել են Տրիադա ավազակախմբի անդամները իրենց հետ ունեցած վեճերի հետևանքով
  • թունավորումից (չինական անհայտ թունատեսակով)

Բրյուս Լիի հուղարկավությունը վերածվեց սկզբում հոնկոնգյան, ապա ամբողջ ասիական սգի օրերի։ Ընկերներ և հազարավոր երկրպագուներ եկել էին հրաժեշտ տալու մեծ վարպետին։ Հետո նրա մարմինը տեղափոխվեց Սիեթլ, որտեղ և հանձնվեց հողին։ Մինչև այժմ նրա գերեզմանին այցի են գնում արևելյան մարտարվեստի սիրահարներ ու նրա դերասանական խաղի երկրպագուներ։ Իսկ «Մահվան խաղ» ֆիլմը 5 տարի անց ավարտին հասցվեց նրա կրկնորդ դերասանների միջոցով։ Այդ ֆիլմում նրա հերոսը մահանում է, և նրա հուղարկավության տեսարանների ժամանակ հետագայում օգտագործվել են նաև փաստագրական կադրեր նրա իրական հուղարկավորությունից։ Բրյուս Լիի բրոնզե արձանը տեղադրված է Հոնկոնգում։

Հետաքրքիր փաստեր Բրյուս Լիի մասին[խմբագրել]

  • Ազատ դիրքից նրա ձեռքի հարվածի արագությունը 1/500-ական վայրկյան է, և հաճախ այդ արագությամբ արված հարվածները չէր հասցնում նկարահանել վայրկյանում 24 կադր տեխոնոլոգիայով, այդ պատճառով որոշ տեսարաններ նկարահանվում էին 32 կադր վայրկյանանոց տեխնոլոգիայով[1][2]։
  • նա կարողանում էր 32 կգ-անոց ծանրաքարը պահել առաջ պարզած մի քանի վայրկյան[3]։
  • Բրյուս Լին կարողանում էր կանգնել ոտքերը մկրատ դիրքով պահած ձեռքերի վրա հենված վիճակում 30 րոպե[4][5]։
  • Նա կարողանում էր օդ նետել բրնձի մի քանի հատիկ և բռնել դրանք օդի մեջ կերակրի փայտիկներով[6]։
  • Մատների օգնությամբ նա կարողանում էր ծակել ապակյա բանկայի կափարիչը, որն ի դեպ այն ժամանակներում պատրաստվում էր ավելի հաստ թիթեղից։
  • Բրյուս Լին կարողանում էր գետնից հրում վարժությունը կատարել հենվելով մի ձեռքի մատներով, նաև կարողանում էր հրվել գետնից օգտագործելով միայն բութ մատը և ցուցամատը։
  • Բրյուս Լին զբաղվել է նաև ձյուդոյով, ջիու-ջիցուով և բռնցքամարտով։ Նա քունգ-ֆույում ստեղծել է իր ոճը, «Ջիտ Կուն-Դո»։
Բրյուս Լիի գերեզմանը

Ֆիլմեր[խմբագրել]

Բրյուս Լին որդու՝ Բրենդոն Լիի հետ

Նկարահանվել է մոտ 30 ֆիլմում։
Առավել նշանավոր ֆիլմերն են

  • «Մեծ շեֆը», Չենգ Չաո-Չեն - 1971
  • «Վրեժի բռունցքը», կամ «Չինական բռնցքամարտ» Չեն Ժեն - 1972
  • «Վիշապի ուղին»,կամ «Վիշապի վերադարձը», Թան Լունգ - 1972 (Չակ Նորիսի մասնակցությամբ)
  • «Վիշապի մուտքը» կամ «Վիշապի կղզին», Լի - 1973
  • «Մահվան խաղ», Բիլլի Լո - 1972-1978
  • «Մահվան աշտարակը» կամ «Մահվան խաղ 2»

Ծանոթագրություններ[խմբագրել]

  1. «Bruce Lee answers a challenge»։ Bruce Lee Divine Wind։ 2007։ Արխիվացված օրիգինալից 2011-08-26-ին։ http://www.webcitation.org/61D58pKh2։ Վերցված է 2008-05-30։ 
  2. Little 1997, p. 66–67
  3. Little, John (1998)։ The Art of Expressing the Human Body։ Tuttle Publishing, 12, 22։ ISBN 978-0804831291։ 
  4. The Intercepting Fist [DVD]. Sterling Ent. Проверено 30 Մայիսի 2008.
  5. Little 1998, p. 22
  6. Little, John։ «"WARM MARBLE" The Lethal Physique of Bruce Lee»։ Mike Mentzer։ Արխիվացված օրիգինալից 2011-08-26-ին։ http://www.webcitation.org/61D59Gtqo։ Վերցված է 2008-05-30։ 

Արտաքին հղումներ[խմբագրել]

Wikiquote-logo-hy.svg
Վիքիքաղվածքն ունի քաղվածքների հավաքածու, որոնք վերաբերում են

Աղբյուրներ[խմբագրել]

Ալբերտ Միքայելյան, Մարզաշխարհի հարյուր գերաստղեր, Երևան, «ՎՄՊ-Պրինտ», 2008, էջ 14։