Բեթ Դեյվիս

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Բեթ Դեյվիս
Ruth Elizabeth Davis
Bette Davis in All About Eve trailer.jpg
դերասանուհի
Ծնվել է ապրիլի 5, 1908
Ծննդավայր Լոուել, Մասաչուսեթս, ԱՄՆ
Մահացել է հոկտեմբերի 6, 1989
(81 տարեկան)
Մահվան վայր Նեյի-սյուր-Սեն, Ֆրանսիա
Քաղաքացիություն Ամերիկայի Միացյալ Նահանգներ
Ազգություն ԱՄՆ
Աշխատանք 1928-1989
Ամուսին Հարմոն Նելսոն (1932–38)

Արթուր Ֆարնսվորտ (1940–43)
Ուիլյամ Գրանտ Շերրի (1945–50)
Գարի Մերրիլ (1950–1960)

Պարգևներ և
մրցանակներ՝
Օսկար (1935, 1938),
Ոսկե Գլոբուս (1963, 1941)
Երեխաներ Բարբարա Մերրիլ,
մայիսի 1, 1947

Մայքլ Մերրիլ
Մարգոտ Մերրիլ

Կայք պաշտոնական կայքը
IMDb-ում էջ

Բեթ Դեյվիս (անգլ.՝ Bette Davis, իսկական անունը՝ Ruth Elizabeth Davis; ապրիլի 5, 1908 - հոկտեմբերի 6, 1989), ամերիկացի դերասանուհի։ Կինոյի պատմության առաջին անձն է, ում հաջողվել է 10 անգամ ներկայացվել Օսկար մրցանակի։

Ամերիկյան կինոակադեմիան 1999 թվականին հրապարակված իր Ամերիկյան բոլոր ժամանակների ֆիլմերի 100 մեծագույն աստղերի ցանկում դերասանուհիների ցուցակում նրան շնորհել է պատվավոր 2-րդ տեղը (առաջին տեղում Քեթրին Հեփբորնն է)։

Կենսագրություն[խմբագրել]

Բեթ Դեյվիսը ծնվել է 1908 թվականին Մասաչուսեթսի նահանգի Լոուել քաղքում։ Նրա հայրը իրավաբան էր։ Դեռ մանկությունից Բեթը երազում էր դառնա դերասանուհի։ Սկզբում հանդես էր գալիս Բրոդվեյում, իսկ կինոյում նորամուտը կայացավ 1931 թվականինմ «Վատ քույրը» ֆիլմում, որտեղ նա հանդես եկավ էպիզոդիկ դերում։ Իսկ առաջին մեծ դերը նա խաղացել է հենց հաջորդ տարի «Մարդը, ով խաղում էր Աստծո դերը» ֆիլմում։ Հաջորդ երկու տարիներին խաղացել է այդ ժամանակի Հոլիվուդյան ֆիլմերին տիպիկ՝ ճակատագրական կնոջ կերպարներ։

Նա դերասանական վարպետությամբ աչքի ընկավ 1934 թվականին Սոմերսեթ Մոեմի վեպի էկրանացման մեջ՝ «Մարդկության կրքերի բեռը»։ Դրանից ավելի բարդ հոգեբանական կնոջ դեր թերևս չէր վիճակվել խաղալ ոչ մի դերասանուհու։ Չնայած մինչ օրս էլ այդ դերը համարվում է Դեյվիսի լավագույն աշխատանքներից մեկը, սակայն կիոստուդիաների միջև հակառակությունները առիթ եղան նրան, որ այդ դերի համար դերասանուհին նույնիսկ չառաջադրվեց Օսկարի։

Իսկ Օսկար նա ստացավ արդեն 1935 թվականին նկարահանված «Վտանգավորը» ֆիլմում ալկոհոլամոլի դերի համար։ Այդ տարիներին Դեյվիսը անցնում է մի շարք դատավարությունների միջով, նա հայց էր ներկայացրել ընդդեմ իր «Warner Bros» ընկերության, որպեսզի ինքը կարողանար ինքնուրույն ընտրել իր դերերը, ավելին տարաձայնությունների պատճառով նա նույնիսկ մի առժամանակն հեռանում է Հոլիվուդից և մեկնում է Լոնդոն։

Հաջորդ ֆիլմերից մեկը Հոլիվուդ վերադառնալուց հետո 1939 թվականի «Հեզաբել» ֆիլմն էր, որի համար Բեթ Դեյվիսը ստացավ իր երկրորդ Օսկարը։ Այդ երը նրա համար կարծես մխիթարություն դարձավ այն բանից հետո, երբ նրան բաժին չհասավ «Քամուց քշվածները» ֆիլմում գլխավոր հերոսուհու դերը։

Սկսած 1930 ական թթ. վերջից մինչև 1940-ական թթ. Բեթ Դեյվիսը աշխարհի ամենահայտնի դերասանուհիներից մեկն էր։ 1939 թվականին նա Էռռոլ Ֆլինի և Օլիվիա դե Հեվիլլենդի հետ միասին խաղաց իր առաջին գունավոր ֆիլմում՝ «Էլիզաբեթի և Էսսեկսի անձնական կյանքը»։ Կինովարձությում մեծ հաջողություն ունեցավ «Այս ամենը և երկինքն էլ հետը» ֆիլմը։ Այդ տարիներին Բեթ Դեյվիսը այնպիսի հեղինակություն էր վայելում «Warner Bros.» ընկերությունում, որ նրան հաճախ կատակով անվանում էին «Ուորների չորրոդ եղբայր»։ 1941 թվականին նա ընտրվում է Ամերիկյան կինոակադեմիայի նախագահ։

1950 թվականին Դեյվիսը խաղաց Հոլիվուդյան դասական դարձած «Ամեն ինչ Եվայի մասին» ֆիլմում, որը դարձավ կինոյի պատմության ամենաշատ Օսկարի ներկայացված ֆիլմը՝ 14 Օսկար, ինքը Դեյվիսը ստացավ մի քանի մրցանակներ՝ այդ թվում Կաննի կինոփառատոնի մրցանակ։

Չնայած հաջորդ ֆիլմերի համար նա ևս ներկայացվում էր տարբեր մրցանակենրի՝ այդ թվում Օսկարի, սակայն «Ամեն ինչ Եվայի մասին» ֆիլմը կարելի է ասել դարձավ նրա կարիերայի վերջին առավել հաջողված աշխատանքը։ 1962 թվականին նա գրում է ինքնակենսագրական գիրք։

Այդ տարիներին փորձում է վերադառնալ Բրոդվեյ, սակայն այնտեղ նույնպես առանձնակի հաջողություն չի ունենում։ Նա անընդհատ վատառողջ էր, այնուամենայնիվ նրան դեռ հրավիրում էին խաղալ ֆիլմերում։ Վերջին հաջողված աշխատանքը կարելի է համարել Ագաթա Քրիստիի գրվածքի հիմնա վրա նկարահանված «Մահ Նեղոսի վրա» ֆիլմը (1978)։

Նա ստանում է Ամերիկյան կինոակադեմիայի պատվավոր մրցանակ, այսպիսով դառնալով առաջին կինը, ով ստացավ այդ մրցանակը, իսկ 1979 թվականին ստանում է «Էմմի» մրցանակ։

1983 թվականին, երբ նա նկարահանվում էր «Հոթել» սերիալի փորձնական էպիզոդներից մեկում։ Այդ ժամանկ բժիշկները նրա մոտ քաղցկեղ են հայտնաբերում և նշանակում հատուկ բուժում։ Երկու շաբաթ բուժումից հետո նա 4 անգամ կաթված ստացավ, ինչի հետևանքով դեմքի աջ մասը և ձախ ձեռքը գրեթե անշարժել էին, և նա հազիվ էր կարողանում խոսել։ Նա անցնում է թերապետիկ բուժման երկար կուրս, ինչից հետո մասամբ ապաքինվում է։

1988 և 1989 թթ., Բեթ Դեյվիսին մեծարում են կինոյում ունեցած իր մեծ ավանդի համար։ Նա ստանում է Ֆրանսիայի պատվավոր շքանշան, Իտալիայի Կամպիոնե պարգև, Իսպանիայի Սան-Սեբաստիանի կինոփառատոնի մրցանակ, ամերիկյան Լինքոլն կինոկենտրոնի մրցանակ և այլն։ 1989 թվականի նրա մոտ նորից հայտնաբերում են քաղցկեղ։ Բուժման որոշ կուրս անցնելուց հետա նա ուղևորվում է Իսպանիա։ Այդ ուղևորության ժամանակ նրա առողջական վիճակը վատթարանում է։ Նա ցանկանում էր վերադառնալ ԱՄՆ, սակայն հիվանդությունը խանգարում է։ Նա գնում է Ֆրանսիա, որտեղ էլ մահանում է 1989 թվականի հոկտեմբերի 6-ին։

4 անգամ ամուսնացել է, ունեցել է 3 երեխա։

Մրցանակներ[խմբագրել]

Ընդհանուր թվով ստացել է 21 կինոմրցանակ, ներկայացված լինելով ևս 19-ի, այդ թվում՝ 2 Օսկար լավագույն դերասանուհու համար (11 անգամ ներկայացվել է), Կաննի միջազգային կինոփառատոնի, Սեզար, Էմմի (մրցանակ), 2 Ոսկե Գլոբուս և այլն։

Ամերիկյան բոլոր ժամանակների ֆիլմերի 100 լավագույն դրական և բացասական հերոսների ցանկում առկա է Բեթ Դեյվիսի 2 բացասական հերոս.

  1. Ռեջինա Գիդեննս, «Աղվեսուհիները» - 43
  2. Ջեյն Հադսոն, «Ի՞նչ է պատահել Բեբի Ջեյնի հետ» - 44

Ֆիլմեր[խմբագրել]

Ընդհանուր թվով խաղացել է մոտ 120 ֆիլմերում, այդ թվում հեռուստատեսային ֆիլմերում։
Առավել նշանավոր ֆիլմերն են

տարի ֆիլմ ռեժիսոր խաղընկերներ
1934 «Մարդկության կրքերի բեռը» Ջոն Քրոմվել Լեսլի Հովարդ
1935 «Վտանգավորը» Ալֆրեդ Գրին
1936 «Քարացած անտառ» Արչի Մայո Համֆրի Բոգարտ
Լեսլի Հովարդ
1938 «Հեզաբել» Ուիլյամ Ուայլեր Հենրի Ֆոնդա
1938 «Քույրերը» Անատոլ Լիտվակ Բելա Բոնդի
Հենրի Տրևերս
1939 «Խուարես» Ուիլյամ Դիտերլի Պոլ Մունի
Կլոդ Ռեյնս
Ջոն Գարֆիլդ
1939 «Էլիզաբեթի և Էսսեկսի անձնական կյանքը» Մայքլ Քերթիս Օլիվիա դե Հեվիլլենդ
Էրրոլ Ֆլին
1940 «Այս ամենը և երկինքն էլ հետը» Անատոլ Լիտվակ Շառլ Բուայե
Բարբարա Օ'Նիլ
1941 «Դրանում է կայանում մեր կյանքը» Ջոն Հյուսթոն Օլիվիա դե Հեվիլլենդ
1941 «Փոքրիկ աղվեսուհիները» Ուիլյամ Ուայլեր
1943 «Պահակություն Հռենոսի վրա» Հերման Շումլին Բելա Բոնդի
1946 «Գողացված կյանք» Կուրտիս Բերնհադտ Ուոլտեր Բրենան
1949 «Անտառից դուրս» Քինգ Վիդոր Ջոզեֆ Քոթթեն
1950 «Ամեն ինչ Եվայի մասին» Ջոզեֆ Լեո Մանկևիչ Էնն Բաքսթեր
Ջորջ Սանդերս
Մերիլին Մոնրո
1956 «Ծննդյան նվեր, կամ ամեն ինչ ինչպես մարդկանց մոտ» Ռիչարդ Բրուքս Էռնեստ Բորգնայն
1962 «Ի՞նչ է պատահել Բոբի Ջեյնի հետ» Ռոբերտ Օլդրիչ Ջոան Քրոուֆորդ
1964 «Կամաց, կամաց, սիրելի Շառլոտա» Ռոբերտ Օլդրիչ Օլիվիա դե Հեվիլլենդ
Ջոզեֆ Քոթթեն
Ջորջ Քենեդի
1978 «Մահ Նեղոսի վրա» Ջոն Գիլլերման Պիտեր Ուստինով
Ջորջ Քենեդի
Միա Ֆերրոու
Մեգի Սմիթ

Գրականություն[խմբագրել]

  • Bret, David (2006)։ Joan Crawford: Hollywood Martyr։ Carroll & Graf Publishers։ ISBN 978-0-7867-1868-9։ 
  • Carr, Larry (1979)։ More Fabulous Faces: The Evolution and Metamorphosis of Bette Davis, Katharine Hepburn, Dolores del Rio, Carole Lombard and Myrna Loy։ Doubleday and Company։ ISBN 0-385-12819-3։ 
  • Chandler, Charlotte (2006)։ The Girl Who Walked Home Alone : Bette Davis, A Personal Biography։ Simon and Schuster։ ISBN 978-0-7432-6208-8։ 
  • Collins, Bill (1987)։ Bill Collins Presents "The Golden Years of Hollywood"։ The MacMillan Company of Australia։ ISBN 0-333-45069-8։ 
  • Considine, Shaun (2000)։ Bette and Joan: The Divine Feud։ Backinprint.com։ ISBN 978-0-595-12027-7։ 
  • Davis, Bette; Michael Herskowitz (1987)։ This 'N That։ G. P. Putnam's Sons։ ISBN 0-345-34453-7։ 
  • Guiles, Fred Lawrence (1995)։ Joan Crawford, The Last Word։ Conrad Goulden Books։ ISBN 1-85793-268-4։ 
  • Haver, Ronald (1980)։ David O. Selznick's Hollywood։ Bonanza Books։ ISBN 0-517-47665-7։ 
  • Kael, Pauline (1982)։ 5001 Nights at the Movies։ Zenith Books։ ISBN 0-09-933550-6։ 
  • Ringgold, Gene (1966)։ The Films of Bette Davis։ Cadillac Publishing Co։ ISBN 0-8065-0953-8։ 
  • Shipman, David (1988)։ Movie Talk։ St. Martin's Press։ ISBN 0-312-03403-2։ 
  • Sikov, Ed (2007)։ Dark Victory: The Life of Bette Davis։ Henry Holt and Company։ ISBN 0-8050-7548-8։ 
  • Spada, James (1993)։ More Than a Woman։ Little, Brown and Company։ ISBN 0-316-90880-0։ 
  • Sperling, Cass Warner; Cork Milner and Jack Warner Jr. (1998)։ Hollywood Be Thy Name: The Warner Brothers Story։ Prima Publishing։ ISBN 0-8131-0958-2։ 
  • Springer, John; Jack Hamilton (1978)։ They Had Faces Then։ Citadel Press։ ISBN 0-8065-0657-1։ 
  • Staggs, Sam (2000)։ All About "All About Eve"։ St. Martin's Press։ ISBN 0-312-27315-0։ 
  • Stine, Whitney; Bette Davis (1974)։ Mother Goddam: The Story of the Career of Bette Davis։ W.H. Allen and Co. Plc.։ ISBN 1-56980-157-6։ 
  • Wiley, Mason; Damien Bona (1987)։ Inside Oscar: The Unofficial History of the Academy Awards։ Ballantine Books։ ISBN 0-345-34453-7։ 

Արտաքին հղումներ[խմբագրել]