Արշակ Բ (օպերա)

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Picto infobox music.png
Արշակ Բ
Partitur 1.jpg
Արշակ Բ օպերայի պարտիտուրի տիտղոսաթերթը
Կոմպոզիտոր Տիգրան Չուխաճյան
Լիբրետտոյի
հեղինակ(ներ)
Թովմաս Թերզյան
Ժանր Դրամա
Գործողությունների թիվ 4
Ստեղծման թիվ 1868 թ.
Առաջնախաղ ամբողջական՝ 1945 թ. նոյեմբերի 29
Առաջնախաղի վայր Կոստանդնուպոլիս

«Արշակ Բ», հայ անվանի երգահան Տիգրան Չուխաճյանի օպերա, լիբրետտոն (իտալերեն) Թովմաս Թերզյանի։ Հանդիսանում է հայկական ազգային դասական առաջին օպերան։

Ավարտվել է 1868-ին, Կ․ Պոլսում, ըստ Թ․ Թերզյանի երկլեզվյան (հայերեն, իտալերեն) լիբրետոյի (հայոց արքա Արշակ Բ-ի և թագուհի Օլիմպիայի, իշխանուհի Փառանձեմի և իշխաններ Գնելի ու Տիրիթի, ինչպես նաև Հայաստանի, Պարսկաստանի և Բյուզանդիայի փոխհարաբերությունների մասին Փավստոս Բուզանդի և Մովսես Խորենացու հաղորդած վիպախառն տեղեկությունների հիման վրա)։ Գործողությունը կատարվում է Արմավիրում, 365 - 367-ին։

Թերզյանի լիբրետոն ըստ ժանրի «քնարական-ողբերգություն» է։ Չուխաճյանը մարմնավորելով լիբրետոյի քնարական հիմնական գիծը և միաժամանակ բացահայտելով դրամատիկական ու հերոսական շեղումները, ստեղծել է եվրոպական «մեծ օպերայի» ավանդույթի լայնաշունչ մի երկ, ուր օգտագործված է կատարողական հսկայական կազմ, սիմֆոնիկ նվագախումբ, երգեցիկ խումբ, մեներգիչներ և փողային նվագախումբ։

Օպերան երգահանի կյանքի ընթացքում չի բեմադրվել՝ արտիստիկ ռեսուրսների սղության, ինչպես նաև այդ նախագծին թուրքական իշխանությունների ընդդիմանալու պատճառով, քանի որ հայկական պատմությանն ու մշակույթին վերաբերող ստեղծագործությունները դիտվում էին որպես հայկական ազգայնականությունը խրախուսող գործոններ։

Հատվածներ օպերայից կատարվել են Վենետիկում, Փարիզում, Վիեննայում և Կ.Պոլսում։ Երգահանի մահից հետո երաժշտությունը համարվում էր կորած։ Այն նորից ի հայտ է գալիս 1930-ական թթ.։ Օպերայի երաժշտությունն ու լիբրետտոն հիմնովին վերախմբագրվում են խորհրդային հայ երաժշտագետներ Ալեքսանդր Շահվերդյանի, Լևոն Խոջա-Էյնաթյանի և գրականագետ Արմեն Գուլակյանի կողմից։ Նորացված տեսքով օպերան առաջին անգամ ներկայացվում է հանդիսատեսին 1945 թ. (բեմադրող՝ Արմեն Գուլակյան, դիրիժոր՝ Միքայել Թավրիզյան)՝ դառնալով Երևանի օպերայի և բալետի պետական թատրոնի խաղացանկի հիմնասյուներից մեկը։

1956 թ. Չուխաջյանի գլուխգործոցին անդրադարձել է բեմադրիչ Վավիկ Վարդանյանը (դիրիժոր՝ Սուրեն Չարեքյան)։ 1986 թ. հիշյալ օպերան բեմադրել է Տիգրան Լևոնյանը (դիրիժոր՝ Յուրի Դավթյան)։ Նույն թվականին «Արշակ Երկրորդը» բեմ է բարձրացել Թբիլիսիում։ 1991 թ. ևս «Արշակ Երկրորդի» բեմադրությունը իրականացրել է Տ. Լևոնյանը, հանվել է խաղացանկից 1997 թ.։ Մարտի 3-ին Երևանում կայացավ Տ. Չուխաջյանի «Արշակ Երկրորդ» օպերայի նոր բեմադրության պրեմիերան (բեմադրող՝ Գ. Գրիգորյան)։


Արշակ Բ օպերայի պարտիտուրի էջերից մեկը

Արտաքին հղումներ[խմբագրել]