Արհեստական շնչառություն

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Բերան-բերան արհեստական շնչառության եղանակ

Արհեստական շնչառություն, շնչառության ժամանակավոր բացակայությունը վերականգնելու նպատակով, համապատասխան եղանակներով օդի ներմուծումը թոքերի մեջ (ներշնչում) և հեռացումը թոքերից (արտաշնչում)։ Արհեստական շնչառությունը կատարում են շնչահեղձության, ջերմահարության, ցրտահարության, արևահարության, թունավորումների, խոր ուշագնացության, շոկի, կլինիկական մահվան դեպքում՝ ռեանիմացիայի (վերակենդանացման) ժամանակ։ Արհեստական շնչառությունը պետք է սկսել որքան հնարավոր է շուտ, շնչառության խանգարման առաջին 1-2 րոպեների ընթացքում և շարունակել մինչև հիվանդի բնականոն շնչառության վերականգնումը, որը կարող է կատարվել 1-2 ր անց, սակայն երբեմն՝ 1-3 ժ հետո։ Արհեստական շնչառություն կատարելիս հիվանդի գլուխը պետք է լինի շատ ետ թեքված դիրքում, որի հետևանքով ստեղծվում են շնչառության վերականգնման լավագույն պայմաններ։ Արհեստական շնչառությունը սկսելու ցառաջ անհրաժեշտ է հիվանդի քիթը և բերանը մաքրել լորձից, թքից և օտար մարմիններից։ Արհեստական շնչառությունը կատարվում է ռիթմիկ, 1 րոպեում 12-16 անգամ՝ երբեմն զուգակցելով սրտի արհեստական մերսման (մասաժի) հետ։ Արհեստական շնչառություն կատարվում է ձեռքի կամ հատուկ գործիքների օգնությամբ։ Ձեռքերով կատարվող արհեստական շնչառությունյան Սիլվեստրի եղանակը կիրառելիս հիվանդին պառկեցնում են մեջքի վրա, ձեռքերը տանում վերև և քիչ ետ (ներշնչում), ապա առաջ բերելով դնում կրծքավանդակին և ուժեղ սեղմում (արտաշնչում)։ Շեֆերի եղանակի դեպքում հիվանդին պառկեցնում են որովայնի վրա, այնուհետև սեղմում նրա կրծքավանդակի ետին պատի ստորին մասին (արտաշնչում), ներշնչումը կատարվում է ինքնուրույն։

Գոյություն ունեն նաև արհեստական շնչառության «բերան-բերանի» և «բերան-քթի» եղանակներ։ Օգնություն ցույց տվողը խոր շնչառումից հետո բերանը հպելով հիվանդի շուրթերին կամ քթին ուժեղ արտաշնչում է (հիվանդի համար դա կլինիներ շնչումը), արտաշնչումը կատարվում է ինքնուրույն, պասսիվ կերպով։ Այս ձևերը հաճախ զուգակցվում են սրտի արտաքին մերսման հետ։ Գործիքային արհեստական շնչառության համար կան սարքեր, որոնց միջոցով օդը մղվում է շնչափողի մեջ անմիջապես կամ կրծքավանդակը՝ դրսից ճնշելու շնորհիվ։

Արհեստական շնչառության անհրաժեշտությունը ծագում է այն դեպքում, երբ շնչառությունը բացակայում կամ խանգարվում է այն աստիճան, որ հիվանդի կյանքին վտանգ է սպառնում: Արհեստական շնչառություն ջրահեղձների, շնչահեղձների, էլեկտրահարության, ջերմահարության, որոշ թունավորումների ժամանակ առաջին օգնության անհետաձգելի միջոցառում է:

Կլինիկական մահվան, այսինքն ինքնուրույն շնչառության և սրտի բաբախման բացակայության դեպքում, արհեստական շնչառություն կատարում են սրտի մերսման հետ միաժամանակ:

Տևողություն[խմբագրել]

Արհեստական շնչառության տևողությունը կախված է շնչառության խանգարումների ծանրությունից, այսինքն այն պետք է շարունակել մինչև, ինքնուրույն շնչառության վերականգնվելը: Մահվան ակնհայտ նշանների (դիակային բծեր, դիակային փայտացում) առկայության դեպքում արհեստական շնչառության հարկավոր է ընդհատել:

Նախապատրաստում[խմբագրել]

Արհեստական շնչառություն սկսելուց առաջ տուժածի քթից ու բերանի խոռոչից հեռացնում են լորձն ու թուքը, փսխման զանգվածները, սննդի մնացորդները, արյան մակարդուկները, ատամների պրոթեզները, հողը և այլն: Տուժածի կրծքավանդակը, որովայնը և վերջույթներն ազատում են այն ամենից, ինչը կարող է խանգարել դրանց շարժումները: «Բերան-բերանի» մեթոդով արհեստական շնչառություն կատարելու համար օգնություն ցույց տվողը կանգնում է տուժածի գլխավերևում: Տուժածի գլուխը հարկավոր է առավելագույն չափով հետ թեքել:

Իրականացում[խմբագրել]

Օգնողը խորը շնչառում է, ապա շրթունքները թաշկինակի վրայից կիպ կպցնում տուժածի բերանին և ուժեղ արտաշնչում բերանի մեջ: Արտաշնչումից հետո օգնողը բերանը հեռացնում է տուժածի բերանից: Տուժածի կրծքավանդակը ներս է ընկնում և կատարում է շնչառում: Օդի ներշչումը կրկնում են ռիթմիկորեն՝ շնչառության սովոր հաճախությանը համապատասխան:

Տեսակներ[խմբագրել]

Արհեստական շնչառության «բերան-քթի» եղանակի ժամանակ օգնողը տուժածի գագաթին դրած ձեռքով գլուխը պահում է հետ թեքած դիրքում, մյուս ձեռքով ծնոտը վեր բարձրացնելով՝ փակում է բերանը: Խորը շնչառում է, շրթունքներով թաշկինակի միջոցով բռնում հիվանդի քիթը և օդը փչում դրա մեջ: Եթե արտաշնչելիս հիվանդի թոքերի անկումն անբավարար է, հարկավոր է տուժածի բերանը բացել: Արհեստական շնչառության «բերան-քթի» եղանակի անհրաժեշտությունն առաջանում է այն ժամանակ, երբ օգնողը բերանը լայն բացելուց հետո ի վիճակի չէ շուրթերը կիպ կպցնել տուժածի բաց բերանին: Հերմետիկության բացակայության պատճառով օդը դուրս է գալիս գոյացած ճեղքից, հիվանդի թոքեր չի հասնում, և տուժածի կրծքավանդակն անշարժ է մնում: Հարկավոր է հաշվի առնել, որ մարդու արտաշնչած օդը պարունակում է բավարար քանակությամբ թթվածին՝ տուժածի կենսագործունեության ապահովման համար: Արհեստական շնչառության վերոհիշյալ եղանակները պարզունակ են, մատչելի՝ ցանկացած իրավիճակում և ունեն մեծ առավելություն ձեռքով կատարվող եղանակների համեմատությամբ:

Արհեստական շնչառության ձեռքով կատարվող բոլոր եղանակները (Սիլվեստրի, Շեֆերի, Հովարդի և ուրիշներ) պակաս արդյունավետ են, քանի որ չեն ապահովում թոքերի օդափոխության համար պահանջվող օդի ծավալը:

Արհեստական շնչառության սարքեր[խմբագրել]

Ինչպես շտապ բժշկական օգնության անձնակազմը, այնպես էլ հիվանդանոցային պայմաններում արհեստական շնչառություն կատարելիս օգտագործում են հատուկ սարքեր: Գոյություն ունեն այդպիսի սարքերի շատ համակարգեր, բայց դրանք հիմնված են տուժածի շնչառական ուղիների մեջ օդի կամ թթվածնի հետ նրա խառնուրդի ներփչման վրա, ընդ որում՝ մուտք գործած օդի քանակությունը, ինչպես նաև շնչառման և արտաշնչման փուլերի հերթափոխությունը կարգավորվում է ինքնաբերաբար: Գոյություն ունեն արհեստական շնչառության այնպիսի սարքեր, որոնք տուժածին լրիվ մեկուսացնում են շրջապատող օդից, դրանք օգտագործվում են թունավորված մթնոլորտում օգնություն ցույց տալու համար, օրինակ՝ լեռնափրկարարական աշխատանքների ժամանակ: Արհեստական շնչառության հատուկ սարքեր են կիրառվում նարկոզի համար՝ վիրահատությունների ժամանակ, դրանց օգնությամբ իրականացվում է, այսպես կոչված, կառավարվող շնչառություն:

Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Հայկական սովետական հանրագիտարանից, որի նյութերը թողարկված են Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։ CC-BY-SA-icon-80x15.png
Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբանական տարբերակը վերցված է Հանրամատչելի բժշկական հանրագիտարանից, որի նյութերը թողարկված են Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։ CC-BY-SA-icon-80x15.png