Արթուր Փեն

Արթուր Փեն
ռեժիսոր
Բնագիր ԱԱՀ՝	Arthur Penn
Ծննդյան օր՝	սեպտեմբերի 27, 1922
Ծննդավայր՝	Ֆիլադելֆիա, Պենսիլվանիա, ԱՄՆ
Վախճանի օր՝	սեպտեմբերի 28, 2010 (88 տարեկան)
Վախճանի վայր՝	Նյու Յորք, ԱՄՆ
Աշխատանք՝	1953-2002
Կայք՝	IMDb-ում էջ

Արթուր Փեն (անգլերեն՝ Arthur Penn, սեպտեմբերի 27, 1922, Ֆիլադելֆիա, Պենսիլվանիա - սեպտեմբերի 28, 2010, Նյու Յորք), ամերիկացի ռեժիսոր և պրոդյուսեր:

Կենսագրություն և կարիերա

Արթուր Փենը ծնվել է 1922 թվականին ԱՄՆ-ի Ֆիլադելֆիա քաղաքում: Նրա ծնողները ծագումով հրեա էին, որ ԱՄՆ էին գաղթել Ռուսաստանից: Հայրը` Հարիի Փենը, ժամագործ էր, մայրը` Սոնի Գինբերգը, բուժքույր: Եղբայրը` Իրվին Փենը (1917—2009) լուսանկարիչ էր:

Կրթությունը ստանում է Էշվիլիի Բլեք Մանունթաին քոլեջում և Իտալիայում Պերուջայի և Ֆլորենցիայի համալսարաններում: Արդեն երիտասարդ տարիքից սկսում է իր դերասանական կարիերան հանդես գալով Ջոշուա Լոգանի թատերական խմբում: Թատրոնում խաղալուն զուգընթաց հաճախում է Լոս Անջելեսի դերասանական ստուդիան և ուսանում Միխաիլ Չեխովի մոտ:

1951 թվականին ընդունվում է աշխատանքի NBC-TV հեռուստաընկերությունում, որտեղ դառնում է «Colgate Comedy Hour» շոուի մենեջեր: Մի քանի տարի անց սկսում է գրել հեռուստատեսային ֆիլմերի սցենարներ և ներկայացումներ է բեմադրում: Դրանցից է օրինակ 1958 թվականին բեմադրված «Two for the Seesaw» ներկայացումը: Նույն թվականին նկարահանում է իր առաջին գեղարվեստական ֆիլմը` «Զենք ձախլիկի համար», որտեղ գլխավոր դերում հանդես էր գալիս Փոլ Նյումանը: Ֆիլմը չնայած հաջողություն չունեցավ ԱՄՆ-ում, սակայն հաջողություն ունեցավ Եվրոպական կինովարձույթում և արժանացավ Բրյուսելի կինոփառատոնի Գրան Պրի մրցանակի:

Դրանից հետո Բրոդվեյում բեմադրում է մի քանի հաջողված ներկայացում ` «Արարված հրաշք» (The Miracle Worker), «Խաղալիքները ձեղնահարկում» (Toys in the Attic) և «Մինչև տուն» (All the Way Home):

1962 թվականից սկսած սկսում է ֆիլմեր նկարահանել, որոնցից առաջինը «Արարված հրաշքի» կինոտարբերակն էր, որի դերասանուհիները ստացան 2 Օսկար (Էնն Բանքրոֆթը Օսկար լավագույն դերասանուհու համար և Փեթի Դյուկը որպես երկրորդ պլանի լավագույն դերասանուհի), իսկ ինքը առաջին անգամ ներկայացվեց Օսկարի:

Արթուր Փենին համաշխարհային ճանաչում բերեց 1967 թվականին նկարահանած «Բոննի և Քլայդ» հայտնի ֆիլմը: Ֆիլմը պատմում էր ավազակ զույգի մասին և դարձավ կինոյի պատմության լավագույն գանգստերական ֆիլմերից մեկը, մեծ ազդեցություն ունեցավ հետագայում ամերիկյան կինեմատոգրաֆի վրա, իսկ գլխավոր դերակատարներ Ուորեն Բիթիին ու Ֆեյ Դանաուեյը դարձան Հոլիվուդի առաջին մեծության աստղեր: Ֆիլմը ամերիկյան կինոկադեմիայի կողմից հրապարակված ցուցակներում զբաղեցնում է հետևալ տեղերը`

• Ամերիկյան բոլոր ժամանակների 100 լավագույն ֆիլմեր - 1997 թ. 27 և 2007 թ. 42
• Ամերիկյան բոլոր ժամանակների 10 լավագույն ֆիլմեր ըստ 10 ժանրերի - 5-րդ որպես գանգստերական ֆիլմ
• Ամերիկյան բոլոր ժամանակների ֆիլմերի 100 լավագույն դրական և բացասական հերոսներ - Բոննին և Քլայդը 32-րդ տեղում որպես բացասական հերոս

Հաջորդ ֆիլմը «Ալիսայի ռեստորան» կատակերգությունն էր, որտեղ հանդես էր գալիս այդ ժամանակների հայտնի երգիչ Առլո Գատրին: Մյուս նշանավոր ֆիլմերից են «Հետապնդում», «Գիշերային քայլեր», «Միսսուրիի ոլորանները»:

Վերջին գեղարվեստական ֆիլմը դարձավ 1989 թվականին նկարահանված «Փեննը և Տելլերը սպանված են» ֆիլմը: Դրանից հետո մի առժամանակ զբաղվում է ադմինիստրատիվ աշխատանքով:

1976—1985 թթ. նորից աշխատել է թատրոնում:

Ամուսնացած է եղել Պեգգի Մաուրերի հետ, ունի որկու երեխա` որիդն Մեթյուն և աղջիկը` Մոլինն:

Ֆիլմագրություն

Ընդհանուր թվով նկարահանել է 27 գեղարվեստական և հեռուստաեսային, նաև վավերագրական ֆիլմեր, որոնցից առավել նշանավոր են.

տարի	ֆիլմ	դերասաններ
1958	«Զենք ձախլիկի համար»	Փոլ Նյուման
1962	«Արարված հրաշք»	Էնն Բանքրոֆթ Փեթի Դյուկ
1965	«Միկկի մեկ»	Ուորեն Բիթի
1969	«Ալիսայի ռեստորան»	Էնն Բանքրոֆթ Փեթի Դյուկ
1966	«Հետապնդում»	Մառկոն Բրանդո Ջեյն Ֆոնդա Ռոբերտ Ռեդֆորդ
1967	«Բոննի և Քլայդ»	Ֆեյ Դանաուեյ Ուորեն Բիթի Ջին Հեքմեն
1970	«Փոքր մեծ մարդը»	Դասթին Հոֆման Ֆեյ Դանաուեյ
1975	«Գիշերայինյ քայլեր»	Ջին Հեքմեն Մելանի Գրիֆիտ
1976	«Միսսուրիի ոլորանները»	Մառլոն Բրանդո Ջեք Նիկոլսոն
1985	«Թիրախ»	Ջին Հեքմեն Մեթ Դիլլոն
1987	«Ձմեռային ցրտին»
1989	«Փեննը և Տելլերը սպանված են»

Մրցանակներ

Ստացել է 12 կինոմրցանակ, ներկայացված է եղել 10-ի որոնց թվում`

• 3 անգամ ներկայացվել է Օսկարի Օսկար լավագույն ռեժիսորի համար անվանակարգում
• 1 անգամ ներկայացվել է Ոսկե Գլոբուսի Ոսկե Գլոբուս լավագույն ռեժիսորի համար անվանակարգում
• 2 անգամ ներկայացվել է Էմմի (մրցանակ)
• 1 անգամ ներկայացվել է Վենետիկի կինոփառատոնի մրցանակի
• Բեռլին, Սան Ֆրանցիսկոյի, Մոսկվայի կինոփառատոնների մրցանակակիր է
• 1 Բոդիլ մրցանակ ևայլն