Ավիցեննա
| Ավիցեննա | |
|---|---|
 (բժիշկ) |
|
| ԱԱՀ՝ | Ավիցեննա |
| Ծննդյան օր՝ | , 980 |
| Ծննդավայր՝ | Աֆշանա (Բուխարա) |
| Վախճանի օր՝ | 1037 |
| Վախճանի վայր՝ | Համադան (Պարսկաստան) |
Ավիցեննան կամ Աբու Ալի իբն Սինան (լատիներեն` Avicenna, լրիվ անունը` Abū ‘Alī al-Husayn ibn ‘Abd Allāh ibn Sīnā al-Balkhī), ծնված 980թ., վախճանված 1037թ., տաճկական ծագման պարսիկ բժիշկ է և փիլիսոփա, վաղ միջնադարի խոշորագույն գիտնականներից մեկը։ Նրա հեղինակած ավելի քան 450 աշխատություններից ամենահայտնին՝ Կանոն բժշկության ձեռնարկը հինգ դար շարունակ հիմնական ուղեցույց է հանդիսացել Արևելքի և Եվրոպայի առաջավոր բժշկական համալսարանների համար։ Ավիցեննայի ուսմունքը հիմնվում էր գալենյան ուսմունքի, արիստոտելյան մետաֆիզիկայի, ինչպես նաև պարսկական ու արաբական բժշկության վրա։
Կյանքը և գործունեությունը [խմբագրել]
Ծնվել է պետական պաշտոնյայի ընտանիքում։ Կրթություն ստացել է Բուխարայում, 1012 թ տեղափոխվել է Իրանի Խորեզմ քաղաք, ապրել Խորասանում, Ղազվինում, Սպահանում, այնուհետև՝ 1015 թ հաստատվել է Համադանում, դարձել պալատական բժիշկ և վեզիր։ 10 տարեկանում Իբն Սինան արդեն գիտեր հանրահաշիվ, երկրաչափուրյուն, կարող էր թվարկել և ցույց տալ աստղերի բոլոր համաստեղությունները։
Ավիցեննան առաջիներից էր, որ բարձրաձայնեց թե ոսկին անհնար է ստանալ այլ մետաղներից, որ մարդու բանականությունը կապված է ոչ թե նրա «հոգու», այլ ուղեղի հետ, որ հիվանդություններն առաջանում են ոչ թե ինչ-որ համաստեղություններից, այլ կեղտոտ առուներում բնակվող էակներից։ Նրա Գիրք ապաքինության արաբերեն աշխատությունը մեծ ազդեցություն է գործել գիտական մտքի հետագա զարգացման վրա։ Նա տրամաբանության, մետաֆիզիկայի, փիլիսոփայության, աստղագիտության, մաթեմատիկայի և երաժշտության հարցեր է լուսաբանել Գիրք գիտության պարսկերեն աշխատության մեջ։ Ուսումնասիրել է մարմինների շարժումները, լեռների առաջացման պատճառները, հանքանյութերի բաղադրությունը, կենդանի էակների ծագումը, բույսերի կազմությունն ու կյանքը։ Այդուհանդերձ Իբն Սինան որոշեց բժիշկ դառնալ։ Նա հասկանում էր, որ անհնար է մարդուն կուրորեն բուժել, ու խախտելով մահմեդականության արգելքը սկսեց հերձել մահացածներին և ուսումնասիրել մարդու մարմնի կառուցվածքը։
Ավիցեննայի «Կանոն բժշկության» արաբերեն աշխատությունը անցյալի բժշկագիտության նվաճումների յուրօրինակ ամփոփումն է, որտեղ շարադրված են բժշկության ընդհանուր տեսությունը, անատոմիայի, ֆիզիոլոգիայի, վիրաբուժության և ախտորոշման կարևոր դրույթները, սուր վարակիչ հիվանդությունների հետազոտման, բուժման եղանակները, առաջադրված է ջրի և օդի միջոցով «տենդային» (վարակիչ) հիվանդություններ փոխանցող անտեսանելի հարուցիչների վերաբերյալ վարկածը։
Նա հետք է թողել նաև գրականության մեջ իր քառյակներով։
 |
Սա անձի մասին անավարտ հոդված է։ Դուք կարող եք օգնել Վիքիպեդիային՝ ուղղելով և լրացնելով այն։ |
Արտաքին հղումներ [խմբագրել]
Աղբյուրներ [խմբագրել]
- Դպրոցական մեծ հանրագիտարան:Գիրք 1, հատոր 1:Երևան 2008, էջ 85-86
