Անգեղակոթ

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից

Անգեղակոթ
39°34′05″ հս. լ. 45°56′38″ ավ. ե. / 39.568056° հս. լ. 45.943889° աե. ե.
Երկիր Հայաստան Հայաստան
Մարզ Սյունիքի մարզ
Առաջին հիշատակում V-րդ դար
Այլ անվանումներ Անգելաութ
Մակերես 45.79 կմ²
Խոսվող լեզուներ Հայերեն
Բնակչություն 1875 մարդ (2008)
Ազգային կազմ Հայեր
Կրոնական կազմ Հայ Առաքելական եկեղեցի Հայ Առաքելական եկեղեցի
Տեղաբնականուն անգեղակոթցի
##Անգեղակոթ (Հայաստան)
Red pog.png
##Անգեղակոթ (Սյունիքի մարզ)
Red pog.png

Անգեղակոթ, գյուղ Հայաստանի Հանրապետության Սյունիքի մարզում, Որոտան գետի ձախափնյա սարավանդի վրա, մարզկենտրոնից 108 կմ հյուսիս-արևմուտք, ծովի մակերևույթից 1800 մ բարձրության վրա:

Պատմություն[խմբագրել]

Հնագույն ժամանակաշրջան[խմբագրել]

Անգեղակոթը Մեծ Հայքի հնագույն բնակավայրերից է։ Գյուղն առաջին անգամ հիշատակվում է դեռևս V դարում, թեև հայտնի է, որ այն գոյություն է ունեցել շատ ավելի շուտ ժամանակաշրջաններում։ Գյուղի տարածքում հայտնաբերվել են նեոլիթի և բրոնզի դարի դոլմեններ, շրջակայքում կան մ.թ.ա. VIII – I հազարամյակների դամբարանադաշտեր, կիկլոպյան ամրոցի հետքեր, իսկ ավելի ուշ ժամանակաշրջանից՝ միջնադարյան խաչքարեր, գերեզմաններ, ջրաղացներ։ Միջնադարյան հուշարձաններից են Սուրբ Ստեփանոս, Սուրբ Աստվածածին, Սուրբ Հազարափրկիչ եկեղեցիները և մատուռները։ Անգեղակոթի ամենանշանակալից սրբավայրը «Վարդան զորավար» սրբավայրն է, որտեղ ըստ տեղական ավանդապատումների, զետեղված է զորավար իշխան Վարդան Մամիկոնյանի դին, որն այստեղ էր բերվել 451 թվականի Ավարայրի ճակատամարտից վերադարձող զորքերի կողմից։

Նույն դարաշրջանում, Անգեղակոթում էր բնակվում մարզպան Վասակ Սյունին. գյուղի տարածքում կա մի հուշարձան, որի տակ՝ ըստ տեղական ավանդապատումների, թաղված է Վասակ Սյունին։

Խաչքար, 15-16-րդ դարեր

Միջնադար[խմբագրել]

Միջին դարերում Անգեղակոթը Սյունիքի հոգևոր ու մշակութային կենտրոններից էր։ XVI-XVII դարերում այն մելիքանիստ ավան է եղել և համարվում էր գյուղաքաղաք։ 1699 թվականին հայ ազատագրական շարժման գործիչ իշխան Իսրայել Օրին Անգեղակոթում հրավիրել է մի գաղտնի հավաք (Անգեղակոթի ժողովը) որի ընթացքում Սյունիքի հայ իշխանները (մելիքները) քննարկել են Հայաստանի անկախության ծրագրերը։

Նոր ժամանակաշրջան[խմբագրել]

1797 թվականին Անգեղակոթը ենթարկվել է պարսիկ Աղա-Մահմեդ Բ խանի հարձակմանը և դատարկվել է։ 1828-30 թվականներին այն նորից վերաբնակեցվեց՝ Պարսկաստանի Խոյ և Սալմաստ շրջաններից (հիմնականում Ղարաքյավշան գյուղից) գաղթած հայ բնակիչներով, ովքեր հիմնեցին «նոր Անգեղակոթը»։

Բնակչություն[խմբագրել]

Անգեղակոթի ազգաբնակչության փոփոխությունը.[1]

Տարի 1831 1877 1908 1914 1919 1931 1970 1979 2001 2004
Բնակիչ 276 1112 2055 3420 2930 1939 1779 1717 1860 1909

Հայտնի անձինք[խմբագրել]

Անգեղակոթում է ծնվել ծանրամարտի օլիմպիական խաղերի ու աշխարհի չեմպիոն Օգսեն Միրզոյանը։

Տնտեսություն[խմբագրել]

Բնակչությունը զբաղվում է անասնաբուծությամբ, հացահատիկի և ծխախոտի մշակությամբ:

Պատմամշակութային կառույցներ[խմբագրել]

Որպես բնակավայր շատ հին է: Տարածքում հայտնաբերվել են նեոլիթի, բրոնզե դարի դոլմեններ և դամբարաններ: Ունի միջնադարյան հուշարձաններ` Սուրբ Աստվածածին, Սուրբ Ստեփանոս, Սուրբ Հազարափրկիչ եկեղեցիներ, մի քանի մատուռ, խաչքարեր, «Վարդան Զորավար» սրբավայր:

Տես նաև[խմբագրել]

  1. «Հայաստանի հանրապետության բնակավայրերի բառարան»։ http://www.cadastre.am/storage/files/pages/pg_907871769_HH_bnak._bar..pdf։