Ալ-Համբրա

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
(Վերահղված է Ալհամբրաից)
Ալ-Համբրա, Խեներալիֆեն և Ալբայսինը Գրանադայում
Alhambra, Generalife and Albayzín, Granada*
ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի համաշխարհային ժառանգություն

Պատիո դե լոս Արրանայանես
Երկիր {{{2}}} Իսպանիա
Տիպ Մշակութային
Չափանիշներ I, III, IV
Ցանկ ՅՈՒՆԵՍԿՕ֊ի ցանկ
Աշխարհամաս** Եվրոպա
Ընդգրկման պատմություն
Ընդգրկում 1984  (8 նստաշրջան)
Համար 314
* Անվանումը պաշտոնական անգլերեն ցանկում
** Երկրամասը ըստ ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի դասակարգման
Portal.svg
Համաշխարհային ժառանգություն
ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի դրոշը ՅՈւՆԵՍԿՕՀամաշխարհային ժառանգություն , օբյեկտ № 314
ռուս..անգլ..ֆր.

Ալ-Համբրա (իսպաներեն` Alhambra Ալ-Համբրա, արաբ․՝ الْقَلْعَةُ ٱلْحَمْرَاءُ‎‎, ալ-Քալ'աթ ալ-Համրա, նշ.` «կարմիր ամրոց»), Իսպանիայի հարավում գտնվող Գրանադա քաղաքի արևելյան մասում տեղակայված ճարտարապետա-պարկային համալիր։ Հիմնական զարգացումն ստացել է մահմեդական Նասրիյանների հարստության (1230-1492) գահակալության ընթացքում, ում ժամանակ Գրանադան դարձել էր Իբերյան թերաղզու մահմեդական տիրույթների (Գրանադայի էմիրություն) մայրաքաղաք, իսկ Ալհամբրան՝ նրանց կառավարական նստավայրը (պահպանված պալատները հիմնականում պատկանում են 14-րդ դարին)։ Աշտարակներով և բերդապարիսպներով պաշտպանված այս հսկայական համալիրի մեջ մտնում էին նաև բազմաթիվ մզկիթներ, բնակելի տներ, բաղնիքներ, զբոսայգիներ, գերեզմանոց։ Ներկայումս Ալհամբրան մահմեդական ճարտարապետության թանգարան է։

Ալհամբրան կառուցել են արաբ ճարտարապետները, քանի որ մավրական մշակույթի ներկայացուցիչները ցանկանում էին արևոտ Գրանադայի տարածքում ունենալ հարազատ հողի մի մասնիկը։ Այդպիսով, ստվերաշատ այգիների մեջ առաջացել է Ալհամբրան՝ էմիրների վարչակենտրոնը և նստավայրը։

Պատմությունը[խմբագրել]

Համալիրի հատակագիծը 1889թ.
Պալատի սենյակ եւ տեսարան դեպի Առիւծների բակ:

Ալհամբրա համալիրի հիմնադիրն է 1238-ին Գրանադան նվաճած Մուհամեդ I իբն Նասրը, «ալ Ահմար» (Շեկ) մականունով, ով խլեց այն Մուրսիի էմիր Յուսուֆ իբն Խուդայից։ Վերջինս մինչ այդ իր հերթին գրավել էր թուլացած Ալմոհադներից։

Մուհամեդ I-ի սկսած շինարարությունը շարունակեց նրա որդի և ժառանգորդ Մուհամեդ II-ը (1273—1302). Յուսուֆ I-ի (1332—1354) ժամանակ կառուցվեց Կոմարես աշտարակը, Մուհամեդ V-ի (1354—1359) օրոք՝ Առյուծի բակը։ Առանձնացվեցին Ալքասաբան՝ որպես միջնաբերդ և Մեդինան՝ որպես էմիրի պալատով բնակելի տարածք։
1492-ին Գրանադան գրավեցին Կաթոլիկ թագավորները և Ալհամբրան դարձավ նրանց նստավայրը։ Որպես առաջին ալկալդ նշանակվեց Ինյիգո Լոպես դե Մենդոսա-ի-Կինյոնեսը (1440—1515), իսպանացի նշանավոր բանաստեղծ մարքիզ դե Սանտիլյանայի թոռը։

XVI—XVII դարերում մզկիթի տեղում կառուցվեց Սանտա-Մարիա եկեղեցին, իսկ պալատների համալիրի մոտ հայտնվեց Կարլ V-ի պալատը։
Բուրբոնների գահակալությունից, այսինքն՝ Փիլիպոս V-ի (1700—1746) թագավորելուց հետո իսպանացի թագավորները, կարելի է ասել, կորցրեցին Ալհամբրայի հանդեպ հետաքրքրությունը։

Արտաքին հղումներ[խմբագրել]