Ալեքսանդր Բելլ

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Ալեքսանդր Գրեհեմ Բելլ
Alexander Graham Bell
Alexander Graham Bell.jpg
գիտնական, գյուտարար
Ծնվել է մարտի 3, 1847
Ծննդավայր Էդինբուրգ, Շոտլանդիա
Մահացել է օգոստոսի 2, 1922 (75 տարեկան)
Մահվան վայր Կանադա
Ազգություն {{{2}}} Շոտլանդիա
Աշխատանք հեռախոսի գյուտարար
Ամուսին Մաբել Հաբարդ (1877-1922)
Ծնողներ Ալեքսանդր Մելվիլլ Բելլ

Էլիզ Գրեյս Սիմոնդս Բելլ

Ալեքսանդր Բելլ (անգլ.՝ Alexander Bell, մարտի 3, 1847, Էդինբուրգ, Շոտլանդիա - օգոստոսի 2, 1922, Կանադա), շոտլանդացի գիտնական և գյուտարար, հեռախոսի գյուտարարը։ Զբաղվել է ուսուցչությամբ՝ մասնավորապես դասավանդելով խուլերի դպրոցում։

Մանկություն[խմբագրել]

Ալեքսանդր Բելլը ծնվել է Շոտլանդիայի Էդինբուրգ քաղաքում 1847 թվականի մարտի 3-ին[1]: Նրա հայրենի տան հասցեն է՝ Սաութ Շառլոտ Փողոց 16, տունն ունի քարե գրություն, որտեղ նշվում է, որ այն եղել է Ալեքսանդր Գրահամ Բելլի ծննդավայրը։ Նա երկու եղբայր ուներ՝ Մելվիլ Ջեյմս Բելլ (1845-1870 թվականներ) և Էդուարդ Չարլզ Բելլ (1848-1867 թվականներ)։ Նրանք երկուսն էլ մահացել են տուբերկուլոզից[2]: Նրա հայրն էր պրոֆեսոր Ալեքսանդր Մելվիլ Բելլը, իսկ մայրը՝ Էլիզա Գրեյսը։ Թեև նրա իսկական անունն էր Ալեքսանդր, 10 տարեկանում նա դիմեց հորը, որ ունենա ևս մի անուն, ինչպես իր եղբայրները[3]: Իր 11-րդ ծննդյան առթիվ հայրը թողեց նրան ընդունել «Գրահամ» անունը որպես երկրորդ անուն, որն ընտրել էր կանադացի Ալեքսանդր Գրահամի պատվին, ով դարձել էր իրենց ընտանիքի բարեկամը[4]: Իր մոտ հարազատների և ընկերների համար նա մնաց «Ալեք»։ Մինչև վերջ Բելլի հայրը հենց այդպես էր անվանում որդուն[5]:

Առաջին հայտնագործությունը[խմբագրել]

Որպես երեխա Ալեքսանդր Բելլը անսովոր հետաքրքրություն էր ցուցաբերում շրջապատող աշխարհի նկատմամբ․ նա հավաքում էր տարբեր կենսաբանական նմուշներ և դեռ բավական փոքր հասակում գիտափորձեր անում։ Նրա լավագույն ընկերը Բեն Հերդմանն էր, որի ընտանիքն մի ալրաղաց ուներ։ Պատանի Ալեքը մի անգամ հարցրել էր, թե ինչ է անում ալրաղացը. նրան բացատրել էին, որ այն կեղևազատում է ցորենը՝ բավական աշխատատար եղանակով։ Այն ժամանակ, 12 տարեկան հասակում Ալեքսը տան պայմաններում պատրաստրեց մի սարքավորում, որը պտտվող թիակների և խոզանակների համակցություն էր` ստեղծելով պարզ կեղևազատող մեխանիզմ․ այն գործի դրվեց ալրաղացում և անխափան աշխատեց մի քանի տարի։ Ընկերոջ հայրը` Ջոն Հերդմանը երկու տղաներին տվեց մի փոքր արհեստանոց, որտեղ նրանք կարող էին աշխատել տարբեր սարքավորումների վրա։

Դեռ փոքր հասակից Բելլն ցուցաբերում էր ուշիմություն և տաղանդ արվեստի, բանաստեղծության, երաժշտության նկատմամբ, ինչը խրախուսովում էր մոր կողմից։ Նա առանց մասնագետի օգնության սովորեց դաշնամուր նվագել և դարձավ տան միակ անդամը, ով տիրապետում էր այդ գործիքին։ Չնայած նրա ինքնամփոփ և հանգիստ բնավորությանը, նա հաճույք էր ստանում նմանակումներ և «ձայնային հնարքներ» (որովայնախոսության նմանվող) անելով, որոնցով մշտապես զվարճացնում էր տան հյուրերին։ Բելլի վրա խոր ազդեցություն էր թողել նաև մոր խլությունը (վերջինս սկսել էր կորցնել լսողությունը, երբ Բելլը 12 տարեկան էր). այդ պատճառով Բելլը սովորել էր ժեստերի լեզուն։ Բելլը նաև յուրացրեց հստակ, կանոնավորված հնչյունները անմիջապես խուլ զրուցակցի գլխի վրա արտասանելու տեխնիկան, որի դեպքում մայրը կարողանում էր որոշակի ճշգրտությամբ հասկանալ որդուն։ Մոր առողջությամբ Բելլի մտահոգությունը պատճառ հանդիսացավ, որ նա սկսի ուսումնասիրել ակուստիկա։

Ալեքսանդր Բելլի ազգականներից շատերը զբաղվել էին ճարտասանության դասավանդմամբ. պապը` Ալեքսանդր Բելլը՝ Լոնդոնում, հորեղբայրը՝ Դուբլինում և հայրը՝ Էդինբուրգում, բոլորը ճարտասաններ էին։ Հայրը բազմաթիվ աշխատություններ էր հրատարակել, որոնցից մի քանիսը հանրահայտ են մինչև օրս, մասնավորապես «Ստանդարտ Ճարտասանը» (The Standard Elocutionist) (1860 թվական) աշխատությունը, որը լույս է ընծայվել Էդինբուրգում 1868 թվականին։ Այն հայտնվել է բրիտանական 168 հրատարակչական տներում և վաճառվել է ավելի քան քառորդ միլիոն օրինակով ԱՄՆ-ում։ Այս աշխատության մեջ Բելլիի հայրը ներկայացնում է խուլ և համր մարդկանց հասկանալու, և համր խոսքի իմաստը շրթունքների շարժումների միջոցով վերծանելու իր մեթոդները։ Ալեքի հայրը սովորեցրել էր իրեն և եղբայրներին հասկանալ ոչ միայն տեսանելի (բայց ոչ լսելի) խոսքը, այլև ճանաչել յուրաքանչյուր նշան և նրան համապատասխանող հնչյունը։ Ալեքն այնքան փորձառու դարձավ, որ սկսեց մասնակցել հոր բաց ցուցադրություններին. նա շշմեցնում էր հանդիսատեսին իր կարողություններով։ Բելլը կարողանում էր վերծանել տեսանելի խոսքը` այն ներկայացնելով բոլոր լեզուներով, ներառյալ լատիներեն, շոտլանդերեն, գալիերեն և նույնիսկ սանսկրիտ լեզվով, ճգրիտ կերպով արտասանելով բառերը և շեշտերը` առանց տվյալ լեզվի արտասանության կանոնների սկզբնական գիտելիքների։

Կրթություն[խմբագրել]

Բելը վաղ տարիքում, եղբայրների նման, կրթությունը է ստացել տանը՝ հոր օգնությամբ։ Ավելի ուշ ընդունվում է էդինբուրգի Արքայական ավագ դպրոց (Էդինբուրգ, Շոտլանդիա), բայց դուրս է գալիս 15 տարեկան հասակում՝ ավարտելով միայն առաջին չորս դասարանները: Դպրոցում նա առանձնապես աչքի չի ընկել, հաճախ էր բացակայում և ցածր գնահատականներ ստանում: Նրա հետքրքրում էին բնական գիտությունները, հատկապես կենսաբանությունը, իսկ մյուս առարկաների հանդեպ անտարբեր էր: Դպրոցից դուրս գալուց հետո՝ Բելը ուղևորվում է Լոնդոն պապի՝ Ալեքսանդր Բելի հետ ապրելու։ Պապիկի հետ անցկացրած մեկ տարվա ընթացքում նրա մոտ ուսման հանդեպ սեր է ծնվում, նրանք միասին ժամեր էին անցկացնում դասերը պատրաստելու և լուրջ քննարկումների վրա: Ավագ Բելը ջանք չէր խնայում օգնելու իր երիտասարդ աշակերտին՝ հստակ և համոզիչ խոսել սովերելու, հմտություն որն հետագայում վերջինիս որպես ուսուցիչ պետք է էին գալու։ 16 տարեկանում նա Ուեսթոն Հաուզ Ակադեմիայում ստանում է երաժշտության և ճարտասանության «աշակերտ֊ուսուցչի» պաշտոն։ Նա միաժամանակ և լատիներեն և հունարեն առարկաների ուսանող էր, և ինքն էր դասավանդում էր՝ ուսումնական տարվա համար 10 ֆունտ վարձավճարով։ Հաջորդ տարի նա ընդունվեց Էդինբուրգի համալսարան՝ միանալով իր ավագ եղբայր Մելվինին: 1868 թվականին, մինչ ընտանիքի հետ Կանադա մեկնելը, Ալեքը հանձնում է ավարտական քննություններ և ընդունվում Լոնդոնի համալսարան։

Ծանոթագրություններ[խմբագրել]

  1. Պետրի, 1975թ, էջ 4
  2. «Ալեքսանդր Գրահամ Բելի ժամանակագրություն» memory.loc.goiv., հուլիսի 28, 2010
  3. «Անվանեք ինձ Ալեքսանդր Գրահամ Բելլ» fi.edu., հուլիսի 28, 2010
  4. Գրաունդվոթեր, 2005թ, էջ 23
  5. Բրյուս, 1990թ, էջ 17-19
Commons-logo.svg