Ալեքսանդրիայի գրադարան

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Ancientlibraryalex.jpg

Ալեքսանդրիայի գրադարան, անտիկ ժամանակաշրջանի մեծագույն գրադարաններից մեկը, գործել է Ալեքսանդրիայի մուսեյոնին` հելլենիստական գիտության կենտրոնին կից։ Հիմնադրվել է մ.թ.ա 3-րդ դարում Պտղոմեոս II Եղբայրասերի իշխանության տարիներին։ Գրադարանում պահվել են ենթադրաբար 400- 700 հազար պապիրուսի գալարների վրա գրված ձեռագրեր։ Գրադարանի առաջին պահապանը եղել է Զենոդոտոս Եփեսացին (մինչև մ.թ.ա. 234), նրանից հետո՝ Էրատոսթենես Կիրենացին (մ.թ.ա. 236-195), Արիստոփանես Բյուզանդացին (մ.թ.ա. 185-180) և Արիստարքոս Սամոփրակիացին (մինչև մ.թ.ա. 146)։ Գրադարանում աշխատել են հելլենիստական դարաշրջանի այլ նշանավոր գիտնականներ, այդ թվում՝ Եվկլիդեսը։

Մ.թ.ա. 48 - 47 թվականներին Հուլիոս Կեսարի կողմից Եգիպտոսում վարած ռամզական գործողությունների ընթացքում գրադարանում տեղի է ունենում հրդեհ, որի հետևանքով գրքերի մի մասը ոչնչանում է։ Հետագայում գրադարանի շենքը վերականգնվում է և Մարկոս Անտոնիուսը վերականգնում է նրա գրքային ֆոնդը հելլենիստական աշխարհի մեկ այլ խոշոր գրաքային հավաքածուի՝ Պերգամոնի գրադարանի հաշվին։

Հետագա դարերին գրադարանը մի քանի անգամ ենթարկվում է հրդեհների, որոնց հետևանքով նրա գրքային ֆոնդը հետզհետե նվազում է։ Այսպես, Ալեքսանդրայի գրադարանը հրդեհվել է մ.թ. 216 թվականին, երբ հռոմեական կայսր Կարակալլան թույլ է տվել իր զինվորներին ավարի ենթարկել Ալեքսանդրան, նաև 273 թվականին, երբ հռոմեական կայսր Ավրելիանոսը ետ է գրավել Ալեքսանդրիան Պալմիրայի Զենոբիա թագուհուց։ 4-րդ դարում պահպանված գրքերի մի զգալի մասը տեղափոխվում է Կոստանդնուպոլիս։

Անտիկ աղբյուրներ․ Տերմինաբանություն[խմբագրել]

Ալեքսանդրիայի մեծ գրադարանը: Օ. Վոն Քորվեն, 19-րդ դար

Ալեքսանդրիայի գրադարանն աղբյուրներում շատ աղոտ է ներկայացված, որոնք մեծամասամբ առնչվում են հռոմեական դարաշրջանին, երբ փոխվեցին գրադարանի հավաքագրման և գործունեության սկզբունքները։[1][2] Հնագույն աղբյուրը, որը տեղեկություններ ունի գրադարանի մասին՝ համարվում է Արիստեի նամակը` թվագրված մ.թ.ա. 2-րդ դարին կամ մ․թ․ա․ 1-ին դարին։ Որոշ տեղեկություններ պարունում են նաև Ստրաբոնի «Աշխարհագրություն» աշխատության մեջ, Սենեկայի գործերում, ինչպես նաև Պլուտարքոսի և Սվետոնիի աշխատություններում։ Երգիծական ժանրի որոշ տեղեկություններ ներկայացված են 2-րդ դարի բժիշկ Գալենի, ինչպես նաև Աֆինեի և այլ հեղինակների մոտ։ Մի շարք կարևոր տեղեկություններ ներկայացված են 12-րդ դարի բյուզանդացի գիտնական Հովհան Ցեցեսի աշխատություններում, սակայն այդ տվյալների աղբյուրները հայտնի չեն։[3]

Անտիկ ժամանակաշրջանի աղբյուրներում Ալեքսանդրիայի գրադարանն այլ կերպ էին անվանում։ Հաճախ այն պարզապես անվանվում էր՝ «Մեծ գրադարան» (իսպ.՝ ἡ μεγάλη βιβλιοθήκη), «արքայական գրադարան», «Մուսեյոնի գրադարան» և այլն։[4]

Ներկա վիճակը[խմբագրել]

2002 թվականին Ալեքսանդրիայում` նախկին գրադարանի տեղում, հիմնվել է նոր Ալեքսանդրիայի գրադարանը, որը պետք է վերականգնի նախկինի համբավը և բոլոր գիտելիք ձեռք բերել ցանկացողներին ազատ մուտք տա իր հարստությանը։

Ծանոթագրություններ[խմբագրել]

  1. Mostafa El-Abbadi. The life and fate of the ancient Library of Alexandria. — 1990. — P. 78.
  2. Angelika Zdiarsky. Bibliothekarische Überlegungen zur Bibliothek von Alexandria. — 2011. — S. 162, 166.
  3. Rudolf Blum. Kallimachos. The Alexandrian Library and the Origins of Bibliography. — University of Wisconsin Press, 1991. — P. 104—105.
  4. Uwe Jochum. Kleine Bibliotheksgeschichte. — 2007. — S. 34.