Ալեքսանդրետտա

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
(Վերահղված է Ալեքսանդրեթից)
Քաղաք
Ալեքսանդրետտա
թուրք.՝ İskenderun
IskenderunShorelineWithMountain092012.jpg
Երկիր Թուրքիա Թուրքիա
Շրջան Հաթայ
Քաղաքապետ Ալի Իհսան Սու
Այլ անվանումներ Ալեքսանդրեթ, Ալեքսանդրիա Կիլիկյան, Իսքենդերուն, Կատիսոն, Սկունդրուն
Մակերես 759 կմ²
Կլիմայի տեսակ ծովային
Խոսվող լեզուներ Թուրքերեն
Բնակչություն 201,183 մարդ (2010)
Ժամային գոտի UTC+3, ամառը UTC+4
Հեռախոսային կոդ (+90) 326
Փոստային ինդեքս 312xx
Փոստային ինդեքսներ 313xx / 314xx

Ալեքսանդրետտա, քաղաք Կիլիկիայում, Հալեպի վիլայեթի Ալեքսանդրետի սանջակում՝ Միջերկրական ծովի ափին։

Քաղաքի անվանումները[խմբագրել]

Քաղաքը ձեռքից ձեռք անցնելով տարբեր անուններ է ստացել, որոնք են՝ Ալեքսանդրեթ, Ալեքսանդրետ, Ալեքսանդրետտե, Ալեքսանդրիա, Ալեքսանդրիա Իսսոսյան, Ալեքսանդրիա Կիլիկյան, Ալեքսանդրիան, Ալեքսնադրիա Սկաբիոսա, Ալեքսանդրիա Փոքր, Ալեքսանդրիոլա, Ալեսանդրյակ, Աղեքսանդրյակ, Իսկենդերուն, Իսկենտերուն, Իսքենդերուն, Իսկենտերուն, Կատիսոն, Սկունդրուն։

Ալեքսանդրետտան հիմա գտնվում է Թուրքիայում և կրում է Իսկենդերուն անվանումը։

Պատմություն[խմբագրել]

Քաղաքը հիմնադրվել է մթա IV դարում՝ Ալեքսանդր Մակեդոնացու կողմից՝ ի պատիվ պարսիկների դեմ տարած հաղթանակի։

1097 թ.-ին Ալեքսանդրետտան գրավվեց խաչակիրների կողմից, իսկ այնուհետև այն մտավ Կիլիկիայի հայկական թագավորության կազմում։ Ըստ արաբ պատմիչ Մարկիզիի Ալեքսանդրետտան եղել է Կիլիկիայի առաջին քաղաքը։

XVII դարում Ալեքսանդրետտան արդեն անցել է թուրքական տիրապետություն ձեռքը։ Քաղաքը գտնվում էր հարմար ծովախորշի ափին, դրա համար էլ քաղաքի դերը որպես նավահանգիստ գնալով մեծանում է։

Ալեքսանդրետտայի շրջակայքում կային հայաբնակ գյուղեր։ Ալեքսանդրետտայի և նրա հարևան գյուղերի ողջ հայությունը թուրքերի կողմից զանգվածաբար ոչնչացվեց 1915-1920 թթ.-ին։

Ալեքսանդրետի սանջակ[խմբագրել]

Ա լ և ք սանդրետ, Ալեքսանդրեկ (թուրք. Իսկենդերուն), Ալեքսանդրետ քաղաքին հարող մարզի նախկին անվանումը (այժմ Թուրքիայի Հաթայ շրջանը)։ XI-XIV դդ. Ա. ս-ի տարածքի զգալի մասը մտել է Կիլիկիայի հայկական պետության կազմի մեջ։ Տարածությունը՝ 5 հազար կմ2։ Որպես Սիրիայի մի մասը, Ա. ս. 1915-18-ին Օսմանյան կայսրության կազմում էր։ 1918-ի նոյեմբ. օկուպացրել են անգլիացիները, հետո՝ ֆրանսիացիները։ Այստեղ է գտնվում Մուսա լեռը, ուր 1915-ի հուլիսսեպտ. տեղի Է ունեցել հայերի ինքնապաշտպանական հերոսամարտը։ 1920-ին Ա. ս. մտցվել է Ֆրանսիայի մանդատին հանձնված Սիրիայի կազմի մեջ։ 1937-ից, ձևականորեն մնալով Սիրիայի կազմում, Ա. ս. անցել է Ֆրանսիայի և Թուրքիայի համատեղ հսկողության տակ։ 1938-ին այստեղ ստեղծվել Է Հաթայի ինքնավար պետությունը։ 1939-ի հունիսին վերջինս միացվել Է Թուրքիային։ Տեղի հայ բնակչությունը (մոտ 40 հազար) հուլիսի 16-23-ը հեռացել է և հաստատվել Սիրիայում, Լիբանանում։ Հեռացել է նաև 20 հազար արաբ։ Սիրիան չի ճանաչել այդ անեքսիան։

Բնակչություն[խմբագրել]

1880-ական թթ.-ին ուներ 15 000 բնակիչ, իսկ 1913 թ.-ին միայն հայերը կազմում էին 4 500 անձ։

Տնտեսություն[խմբագրել]

Մինչ 1915 թ.-ի Մեծ եղեռնի տարիները հայերը զբաղվում էին արհեստներով, այգեգործությամբ և պարտիզպանությամբ։

Օգտակար հանածոներ[խմբագրել]

Քաղաքի մոտակայքում կան նավթի պաշարներ։

Ճարտարապետություն[խմբագրել]

1913 թ.-ին քաղաքն ուներ եվրոպական ոճով կառուցված տներ։ Ալեքսանդրետտան ուներ Քառասուն Մանկունք և Ս. Խաչ հայկական եկեղեցիներ։

Քաղաքում կար 4 հայկական վարժարան։[1]

Աղբյուրներ[խմբագրել]

Տես նաև[խմբագրել]

Ծանոթագրություններ[խմբագրել]

  1. «Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան», հտ 1, էջ 75