Աբու Սուլայման ալ-Սիջիստանի

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից

Աբու Սուլայման Մոհամմադ ալ-Սիջիստանին (932 - 1000, նաև հայտնի որպես ալ–Մանտիկի արաբերեն՝ տրամաբանող) 10-րդ դարի Բաղդադի նշանավոր դեմքերից էր։ Նա իր շուրջն էր համախմբել մի խումբ ժամանակակից փիլիսոփաների ու գրականագետների, որոնք հավաքների ժամանակ ակտիվ քննարկում էին փիլիսոփայության, կրոնի ու լեզվի հետ կապված խնդիրները։ Լինելով մարդասիրական կողմնորոշում ունեցող փիլիսոփա՝ նրա հետաքրքրությունները չէին սահմանափակվում զուտ փիլիսոփայական բնույթի խնդիրներով։ Ալ-Սիջիստանիի փիլիսոփայական գաղափարներում նկատվում էր արիստոտելիզմի ու նորպլատոնականության ազդեցությունը։ Նա գտնում էր, որ կրոնն ու փիլիսոփայությունը իրենց էությամբ ու բնույթով միանգամայն տարբեր են, ուստի դրանք չեն կարող համադրվել։

Կյանքը[խմբագրել]

Աբու Սուլայման Մոհամմադ ալ-Սիջիստանին, ով հայտնի նաև ալ-Մանտիկի անունով, ծնվել է լուսնային հիջրայի 932–ին։ Կյանքի առաջին տարիներն անցել են Սիջիստանում (այժմյան Սիստանում, Իրան), սակայն ավելի ուշ գործունեություն է ծավալել Բաղդադում։ Նա դարձավ 10-րդ դարում (ա.հ. 4-րդ դար) Բաղդադում ծաղկում ապրող իսլամական մարդասիրական շարժման ամենակարկառուն դեմքերից մեկը։ Ալ-Սիջիստանին իր մտածելակերպով ու գիտելիքների հարստությամբ գերազանցում էր իր սերնդակիցներին։ Նա հատկապես հետաքրքրված էր անտիկ փիլիսոփայությամբ ու նրա թափանցմամբ իսլամական աշխարհ։ Նա նաև իր շուրջն էր համախմբել իր ընկերներին՝ կրոնական և էթնիկ տարբեր խմբերի պատկանող փիլիսոփաների, գիտնականների ու գրականագետների։ Նրանք հատուկ հավաքների (մաջալիս) ժամանակ բաց ու քննադատական տեսակետներ ու կարծիքներ էին հայտնում փիլիսոփայությանը, կրոնին, լեզվին ու գիտությանը առնչվող տարբեր խնդիրների վերաբերյալ։ Ալ-Սիջիստանին մահացավ 1000 թվականին (391 ա.հ.)։

Աշխատությունները[խմբագրել]

Ալ-Սիջիստանիի աշխատությունները մեր օրեր են հասել ոչ այնքան մեծ քանակությամբ։ Նրա կարևորագույն գործերից է "Սիվան ալ-Հիքմա"-ն, որից միայն հատվածներ են պահպանվել։ Հույն և իսլամական փիլիսոփաների անեկդոտների ու աֆորիզմների այս հավաքածուի վերագրմանը ալ-Սիջիստանիին առարկում է Վ. ալ-Քադին, սակայն Ջոել Կրամերը հավատում է, որ այս աշխատությունը գալիս է ալ-Սիջիստանիի դպրոցից և հիմնված է դասարանական տեքստերի և տետրերի վրա։ "Սիվան ալ-Հիքմայի" հավելվածում ալ-Սիջիստանին կարճ նկարագրություններ է գրում առաջին շարժիչի, երկնոլորտի հինգերորդ հատկանիշի, մարդկային տեսակի յուրահատուկ կատարելության, գոյության սկզբունքների, երազահանության և տրամաբանության մասին։ Ինչպես Սոկրատեսը, ալ-Սիջիստանին բանավոր ուսուցումը գերադասում էր գրավորից։ Նրա փիլիսոփայական գաղափարների ու ուսմունքների վերաբերյալ մեծ ինֆորմացիա է թողել իր աշակերտ Աբու Հայյան ալ-Թավհիդին։ Ալ-Թահվիդին դրանք գրի է առել իր "Ալ-Մուքաբասաթ"("Զրույց") և "al-Imta' wa-al-mu'anasa"("Հաճույքի և զվարճանքի գիրք") աշխատանքներում, որոնք մինչ օրս մնում են ալ-Սիջիստանիի կյանքի և գաղափարների մասին ինֆորմացիայի հիմնական աղբյուր։

Ուսմունքները[խմբագրել]