Աբել Տասման

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Աբել Յանսզոն Տասման
Abel Janszoon Tasman
AbelTasman.jpg
(ծովագնաց)
Ծնվել է 1603, փետրվարի 4
Ծննդավայր Լուտգեգաստ (Նիդերլանդներ)
Մահացել է 1659, հոկտեմբերի 10
Մահվան վայր Ջակարտա
Քաղաքացիություն Նիդերլանդներ Նիդերլանդներ
Մասնագիտություն ծովագնաց, հետազոտող

Աբել Յանսզոն Տասման (հոլ.՝ Abel Janszoon Tasman, 1603,  - 1659, հոկտեմբերի 10), հոլանդացի ծովագնաց, Ավստրալիայի և Օվկիանիայի հետազոտող։

Արշավախմբերը[խմբագրել]

1642-1643 թվականներին, առաջին արշավախմբի ժամանակ, առաջինը անցել է Ավստրալիայի հարավով , հայտնաբերել է Վան-Դիմենի երկրի հարավային և արևելյան ափերը (հետագայում իր անվամբ կոչվել է Տասմանիա), հասել է Նոր Զելանդիայի և Տոնգա արշիպելագի արևմտյան ափերին, Ֆիջի և Նոր Իսլանդիա կղզիներին։

1642 թ. արշավախմբի ժամանակ իր առջև նպատակ է դրել.

  • ա) ուսումնասիրել Հնդկական օվկիանոսի այն մասեր, որոնք այդ ժամանակներում դուրս էին գտնվում առևտրական ճանապարհների շրջանակներից,
  • բ) պարզել այն հարցը, թե Ավստրալիան արդյոք կազմում է «Հարավային մեծ երկրի մասը», ինչպես գտնում էին ժամանակակիցներից շատերը,
  • գ) հետազոտել Նոր Գվինեայի ծովափը և պարզել՝ այն կղզի է, թե ոչ։

Աբել Տասմանը արշավի է դուրս գալիս Բատավիայից (Ջակարտա) և հաջողությամբ հասնում է Մավրիկա կղզի, իսկ այդտեղից նավարկում է հարավ, ապա ուղղությունը փոխում է դեպի հարավ-արևելք։ Առաջին կղզին, որ նա հանդիպել է դեպի արևելք նավարկելու ընթացքում, Հոլանդական Հնդկաստանի նահանգապետի անունով անվանել է Վանդիմենի երկիր (Տասմանիա)։

Վանդիմենի երկրից Տասմանը շարունակում է նավարկությունը դեպի արևելք և դեկտեմբերի 13-ին հասել է մի այլ երկիր՝ Նոր Զելանդիայի հարավային կղզին։ Շարունակել է նավարկությունը դեպի հյուսիս, մտել Նոր Զելանդիայի Հյուսիսային և Հարավային կղզիների միջև գտնվող նեղուցը, բայց չիմանալով, որ դա նեղուց է, հետ է վերադառնում։ Շարունակելով առաջ ընթանալ Հյուսիսային կղզու արևմտյան ափի երկայնքով՝ հասնում է կղզու ծայրակետը, ապա ուղղվում դեպի հյուսիս-արևելք։

Հունվարի 21-ին Տասմանի արշավախումբն հասնում է Տոնգա կղզիներ, որտեղից ուղղություն է վերցնում դեպի արևմուտք։ Անցնելով Ֆիջի կղզիների մոտով՝ հաջողությամբ հասնում է Նոր Իռլանդիա կամ Նոր Մեկլենբուրգ։ Սակայն սխալմամբ նա վերջինս համարում է ոչ թե կղզի, այլ Նոր Գվինեայի մի մասը։

Նոր Իռլանդիայից շարունակելով նավարկել դեպի արևմուտք՝ Նոր Գվինեայի հյուսիսային ափի երկայնքով անցնում է մինչև նրա արևմտյան ելուստը, ապա հաջող կերպով վերադառնում դեպի Բատավիա։

Աբել Տասմանը 1961 թվականի Նոր Զելանդական փոստային նամականիշի վրա։

Աշխարհագրական և վարչական անվանումներ Տասմանի անունով[խմբագրել]

  • Իր հայտնագործած Տասմանիա կղզին Ավստրալիա ափերի մոտ,
  • Տասմանի ծովը Խաղաղ օվկիանոսի հարավային մասում Ավստրալիայի և Նոր Զելանդիայի ափերի մոտ,
  • Ավստրալիայի և Նոր Զելանդիայի ափերի մոտ, Խաղաղ օվկիանոսում Տասմանի իջվածքը,
  • Հոբարտ քաղաքի (Տասմանիայի վարչական կենտրոն) 1.3 կմ երկարությամբ կամուրջը,
  • Տասմանիայի արագընթաց ճանապարհը (Tasman Highway (or A3),
  • Նոր Զելանդիայի ազգայի այգին,
  • Նոր Զելանդիայի լեռնագագաթներից մեկը,
  • Լիճ Նոր Զելանդիայում,
  • Ծովածոց Նոր Զելանդիայում,
  • ՎարչականկենտրոնՆորԶելանդիայում։