Աբաղա (իշխան)

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
(Վերահղված է Աբաքա խանից)
Nuvola single chevron right.svg Անվան այլ գործածումների համար տես՝ Աբաղա
Աբաղա
Абаха
Աբաղա
 
Ծննդյան օր 1234
Ծննդավայր Մոնղոլիա Մոնղոլիա
Վախճանի օր ապրիլի 1, 1282
Վախճանի վայր Իրան Իրան, Համադան

Աբաղա (1234 - 1282 թթ.), Հուլավյանների մոնղոլական պետության իշխան 1265-ից։ Հաջորդեց հորը՝ Հուլավուին։

Գործունեություն[խմբագրել]

Աբաղայի օրոք շարունակվեցին պատերազմները Ոսկե Հորդայի, Չաղատայան ուլուսի և Եգիպտոսի սուլթանության հետ։ Աբաղան հպատակ հայերի և վրացիների հանդեպ ցուցաբերում էր համեմատաբար հանդուրժողական վերաբերմունք՝ նրանց ռազմական ուժերը օգտագործելով իր մղած կռիվներում։ Աբաղայի արքունիքում հեղինակություն էին վայելում հայ իշխաններ Սադուն Արծրունին, որը կարգվեց Արևելյան Վրաստանի աթաբեկ, Պռոշ Խաղբակյանը, Տարսայիճ Օրբելյանը և ուրիշներ։ Աբաղան 1277-ին դաժանորեն պատժեց Փոքր Ասիայի թուրքերին և, ըստ Հեթում պատմիչի, իր դաշնակից Լևոն Գ թագավորին առաջարկեց Իկոնիայի սելջուկյան սուլթանության երկրները միացնել Կիլիկիային՝ իր տերության արևմտյան սահմանները հայոց ուժերով ապահովելու նպատակով։ Սակայն Լևոն Գ խոհեմաբար հրաժարվեց այդ պարգևից՝ պատճառաբանելով, որ ինքը բավարար ուժեր չունի այդպիսի մեծ տերությունը պաշտպանելու շրջապատող թշնամիներից։ 1281 թվականի հոկտեմբերի վերջին Ասորիքի Համաթ և Հոմս քաղաքների մոտ տեղի ունեցավ ճակատամարտ Աբաղայի և Եգիպտոսի սուլթանության բանակների միջև։ Աբաղայի կողմում կռվում էին հայ-վրացական զորքեր։ Ճակատամարտն ավարտվեց Աբաղայի պարտությամբ։ Մահացել է ապրիլի 1-ին, Համադանում։

Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական տարբերակը վերցված է Հայկական սովետական հանրագիտարանից, որի նյութերը թողարկված են Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։ CC-BY-SA-icon-80x15.png